/Weer verbinding met het publiek\

Museumvereniging jaarverslag 2021

/Voorwoord\

Opnieuw een turbulent jaar

Begin 2022 is de coronapandemie naar de achtergrond verdreven. Het is onduidelijk hoe het virus verder gaat. De Russische inval in Oekraïne betekent een nieuwe crisis: politiek, economisch en humanitair. De uitkomst is ongewis. 2021 was – opnieuw - een turbulent jaar. Het werk van de Museumvereniging werd sterk gestuurd door corona. Het jaar begon en eindigde met verplichte sluiting van musea. Beperkende maatregelen vroegen veel van musea, medewerkers en bezoekers. Door steunpakketten zijn tot nu toe alle musea overeind gebleven en inmiddels weer open. Bescheiden in dit grotere geheel zijn musea opgelucht dat zij weer onbeperkt publiek kunnen ontvangen en inspiratie, rust en bezinning kunnen bieden in moeilijke tijden.

Voor de Museumvereniging was het een roerige en verdrietige tijd. Geheel onverwacht overleed op 16 maart 2021 directeur Mirjam Moll. Zij zette zich vol overgave in voor alle leden, van groot tot klein, en door heel het land. Met haar heengaan verloren wij een bevlogen boegbeeld en buitengewoon betrokken collega.

Ik wil ook graag Irene Asscher-Vonk van harte bedanken. Na acht jaar voorzitterschap van de Museumvereniging en Stichting Museumkaart heeft zij begin 2022 afscheid genomen. Onder haar bestuurlijke en bezielende leiding is de Museumvereniging een sterk, mondig en zichtbaar ledenverbond geworden. Zij toonde grote belangstelling voor individuele musea, het soepel functioneren van het geheel, en bezocht vrijwel alle ruim 450 aangesloten musea, met aandacht voor de collecties, medewerkers en de 28.000 vrijwilligers.

Ik ben vereerd de voorzittershamer van Irene Asscher-Vonk over te mogen nemen. Ik zal het beste van mijzelf geven om het publieke belang van musea over het voetlicht te brengen.

Shula Rijxman, bestuursvoorzitter
Mei 2022


Public Affairs

/Stevig draagvlak bij de politiek\

Permanente lobby voor financiële steun

2021 stond grotendeels in het teken van de pandemie en de lobby voor passende financiële steun voor alle bij de Museumvereniging aangesloten musea. Voor deze steunpakketten voerden bestuur, directie en medewerkers communicatie en public affairs een actieve lobby en gesprekken met het ministerie van OCW en cultuurwoordvoerders in de Tweede Kamer.

Landelijk en lokaal

De Museumvereniging beïnvloedt op landelijk niveau en zet leden aan tot lokale beïnvloeding. Zo is in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 de handleiding Lobbyen bij de gemeente gedeeld met de leden. Over de handleiding is een webinar georganiseerd waar kennis en best practices zijn gedeeld.

Kring rijksmusea en verduurzaming

De Kring rijksmusea kwam in 2021 in vier fysieke en digitale vergaderingen bijeen. Belangrijke onderwerpen waren de coronacrisis, de generieke steunpakketten en het derde en vierde sectorspecifieke steunpakket cultuur met bijdragen voor rijksmusea. Kring rijksmusea publiceerde een rapport over benodigde middelen voor verduurzamingsambities. In 2022 wordt gekeken naar verduurzaming van alle musea.

Visitatiesysteem voor rijksmusea

In 2021 kreeg de inrichting van het visitatiestelsel van rijksmusea voor 2021-2024 verder vorm. Door de minister zijn zeven voorzitters benoemd en drie onafhankelijke secretarissen. De Museumvereniging levert de projectleider en secretariële ondersteuning. Op 25 november 2021 was de startbijeenkomst. De visitaties starten eerste helft 2022.

Externe netwerken

De Museumvereniging is aangesloten bij de Federatie Cultuur. De Federatie bundelt branche- en werkgeversverenigingen van musea tot podiumkunsten en behartigt gemeenschappelijke belangen. De Museumvereniging is ook aangesloten bij Gastvrij Nederland, de samenwerking van alle brancheverenigingen in toerisme en recreatie. De onderwerpen daar raken het bredere terrein van toerisme. Voor de brede politieke lobby is de Museumvereniging aangesloten bij MKB-Nederland, voor de museale lobby in Europa bij NEMO, Network of European Museum Organisations.

KWALITEIT

/Zorgvuldig omgaan met mensen en erfgoed\

Musea staan middenin de maatschappij

De Ethische Code voor Musea. De Museumnorm. Professionele zelfregulering. Restitutiebeleid en betekenisvol herstel van onrecht. Governance, diversiteit en inclusie. Musea staan midden in de samenleving en dienen zorgvuldig om te gaan met mensen en met erfgoed. Daarin staan we schouder aan schouder.

Nazi-roofkunst

In juni 2021 gaf minister Van Engelshoven haar visie op het restitutiebeleid naziroofkunst. Betekenisvol herstel van onrecht is het uitgangspunt. De Museumvereniging onderschrijft het belang van herkomstonderzoek en is verheugd dat de minister de aanbeveling van de commissie-Kohnstamm overneemt.

In 2021 is de database wo2.collectienederland.nl gelanceerd; een publieksvriendelijk portaal over kenmerken, restitutiestatus en herkomst van de cultuurgoederen uit de NK-collectie. De Museumvereniging was samen met RCE en NIOD actief betrokken bij het opzetten van de database. De Museumvereniging blijft ook na afronding van het onderzoeksproject Museale Verwervingen gesprekspartner van het ministerie van OCW en RCE om informatie zichtbaar te maken voor nabestaanden, erfgenamen, musea en geïnteresseerden.

Koloniaal erfgoed

Het Nationaal Beleidskader Koloniale Collecties biedt concrete handvatten voor landelijk teruggavebeleid van collecties met koloniale context. Uit een ledenenquête bleek dat driekwart van musea met koloniale collecties in beheer ondersteuning wil hoe daar mee om te gaan. Daarom is de Museumvereniging in 2021 in gesprek gegaan met het NIOD dat nu een methodiek voor herkomstonderzoek naar collecties met een koloniale context ontwikkelt. Resultaten van het pilotproject Provenance Research on Objects of the Colonial Era worden in 2022 gedeeld.

Ethische Code voor Musea

De Ethische Code voor Musea is de basis voor de beroepsethiek in de museale sector. De code biedt een instrument voor professionele zelfregulering op gebieden waar het museum specifieke deskundigheid en verantwoordelijkheid heeft. De Museumvereniging hecht waarde aan een professioneel en onafhankelijk functioneren van de Ethische Codecommissie, de adviescommissie die adviseert over inhoud en toepassing van de code.

Op 15 maart 2021 was er een online kennissessie met als thema Is the Code Sufficient? De Ethische Code voor Musea bracht in 2021 advies uit met als strekking dat musea zeer zorgvuldig moeten zijn bij verwerving of tentoonstellen van objecten om te voorkomen dat deze onrechtmatig zijn verkregen of verhandeld. De Ethische Code voor Musea stelt dat de herkomstgeschiedenis vanaf ontdekking of vervaardiging vast dient te staan.

Governance Code Cultuur

Per 1 juli 2021 trad de nieuwe Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (WBTR) in werking. De wet is bedoeld om bestuur en toezicht van verenigingen en stichtingen te verbeteren. Musea zijn veelal stichtingen en dienen daarom binnen de overgangstermijn van vijf jaar conform de WBTR te werken. De Museumvereniging heeft met behulp van platform WBTR.nl en kenniscentrum Cultuur+Ondernemen haar leden geïnformeerd over te volgen stappen.

Code Diversiteit & Inclusie

Musea zijn een plek voor samenkomst en debat en dialoog en willen inclusieve en toegankelijke instellingen zijn. De Code Diversiteit & Inclusie ondersteunt musea om inclusief beleid te ontwikkelen op het gebied van personeelszaken, partnerschappen, publieksactiviteiten en programmering. Een tweede lichting musea heeft zich aangesloten bij Musea Bekennen Kleur. De Museumvereniging is ervan overtuigd dat een kritische externe blik nodig is voor een inclusievere museumbranche. Het partnerschap met Musea Bekennen Kleur is dan ook gecontinueerd.

Leidraad Afstoten Museale Objecten

Musea zijn verantwoordelijk voor zorgvuldige omgang met het erfgoed dat zij voor ons allen beheren. De Leidraad Afstoten Museale Objecten (LAMO) zoekt een optimale balans in de vele afwegingen rond afstoting en voorziet in een zorgvuldige, transparante procedure. In de zomer van 2022 wordt een herziene LAMO verwacht.

Invoeren kwaliteitskader gelieerde instellingen

Om de kwaliteit van gelieerde instellingen te waarborgen is er behoefte aan een kwalitatief toetsingskader. De Museumvereniging heeft een onafhankelijke toetsingsrol belegd bij Museumregister Nederland. De inhoud van het kader wordt vastgesteld door de Museumvereniging met de ICOM-definitie en de Ethische Code voor Musea als basis. Vanaf 1 januari 2019 tot nu in 2022 worden aanvragen van nieuwe gelieerde instellingen aangehouden totdat er een definitief voorstel is. De Museumvereniging heeft Museumregister Nederland verzocht in de eerste helft van 2022 drie pilottoetsingen te doen. Ervaringen kunnen worden benut bij definitieve vaststelling van een kwaliteitskader.

Museumcijfers 2020

September 2021 publiceerde de Museumvereniging de jaarlijkse Museumcijfers. De gegevens zijn verzameld aan de hand van Museana, een door het ABF in samenspraak met het CBS verzorgde enquête. De data worden al ruim 10 jaar verzameld. De Museumcijfers geven een betrouwbaar beeld van de stand van museumland, vanaf maart 2020 gedicteerd door corona, beperkende maatregelen en sluitingen. In 2020 telden de 456 musea 13,2 miljoen bezoeken, het merendeel uit eigen land. Het aandeel buitenlandse bezoeken was 1,8 miljoen. Van de omzet van € 977 miljoen bestond 29% uit eigen inkomsten, 15% uit coronasteun en 55% uit subsidies. Ondanks coronasteun boekte 42% van de musea een negatief resultaat uit gewone bedrijfsvoering. In totaal waren er in 2020 1,3 miljoen Museumkaarthouders, waarvan 37.452 jongerenkaarten en 141.476 kidskaarten.

Museumnorm

Alle leden van de Museumvereniging voldoen aan de Museumnorm. Kwaliteit is essentieel voor een blijvende binding van Nederland met museale collecties. De onafhankelijke stichting Museumregister Nederland toetst op initiatief van een museum of het (nog) voldoet aan de Museumnorm.

Webinarreeks Schouder aan Schouder

In 2021 kreeg de succesvolle webinarreeks Schouder aan Schouder een vervolg. Met Aldith Hunkar als moderator waren er vijf webinars in Studio Desmet in Amsterdam. Deze online programma’s trokken per keer tussen 40 en ruim 200 deelnemers en gingen over lobby, digitalisering, collecties, de Museumkaart en de arbeidsmarkt. De webinars zijn een goed middel voor kennisuitwisseling en hebben een lage deelnamedrempel omdat er geen reistijd is. De webinars waren een vervanger voor uitwisselen van kennis, maar niet voor de netwerkfunctie van onze evenementen.

COLLECTIEVE PROMOTIE

/Stevige band met breed publiek\

Een breed scala aan middelen voor een breed publiek

Voor een stevige band met een breed publiek zet de Museumvereniging een breed scala aan instrumenten, media, middelen en mensen in die ook – en soms juist – in coronatijd hun waarde en bereik bewijzen en betrokkenheid tussen bezoekers en musea activeren en verder verdiepen.

Museum.nl

Museum.nl is de site voor museumliefhebbers. Elk bij de Museumvereniging aangesloten museum kan de eigen pagina’s op de site zelf aantrekkelijk en actueel houden. Content voor de site wordt ook gebruikt voor social media en de nieuwsbrief Museumtips. Thema’s bieden een alternatieve ingang tot de museale collecties. De vlogserie Museumkaart ontdekt zet elke aflevering een museum in de schijnwerpers. In 2020 is gestart met online promotiecampagnes voor museumbezoek en de Cadeau Museumkaart. Het aantal bezoekers van museum.nl steeg van gemiddeld 206.000 in 2020 naar 277.360 in 2021.

Museumkaart

Museumkaarthouders waren in 2021 goed voor 3,9 miljoen bezoeken, een miljoen minder dan in 2020 en veel minder dan in 2019. Dit heeft financiële gevolgen. Op basis van 62% van de gemiddelde toegangsprijs ontvangen de musea over 2021 € 26,5 miljoen.

Cadeau Museumkaart

In november 2021 is de Cadeau Museumkaart geïntroduceerd met een variant voor volwassenen en een variant voor kids en jongeren. De kaart is in eerste instantie alleen via museum.nl te koop en in 2022 ook in bij de Museumvereniging aangesloten musea. De Cadeau Museumkaart is gedurende twee jaar in te wisselen voor een reguliere Museumkaart.

Museumkids, Museuminspecteurs en Awards

Museumkids stimuleert museumbezoek onder kinderen in de basisschoolleeftijd en hun (groot)ouders. Hiervoor worden Tikkit, museuminspecteurs, Museumkids.nl, social media en nieuwbrieven ingezet. Via social media bereikt Museumkids een steeds groter publiek. Als Museuminspecteur rapporteren Museumkids over hun museumbezoek en geven feedback aan musea en informeren potentiële bezoekers. In een moeilijk 2021 kregen toch 64 musea het predicaat Kidsproof. De Museumkids Awards werden digitaal uitgereikt. De Kidsproof Awards werden bekend gemaakt tijdens de Algemene Ledenvergadering van de Museumvereniging in november. De Kidsproof Awards zijn een mooi moment om de betrokken gemeente, provinciebestuurders en andere stakeholders te feliciteren met een door de doelgroep hooggewaardeerd museum in hun gemeente en provincie.

Nationale Museumweek 2021

Ook in 2021 was de Nationale Museumweek digitaal. Om het belang van musea te benadrukken, ging de publiekcampagneweek wel door. Musea organiseerden digitale activiteiten en op museum.nl is getest met betaalde content. Met als thema ‘Ons echte goud’ stonden pronkstukken centraal die te zien waren op de eregalerij van een digitaal Museumplein. In 2021 startte de online videoreeks Museumweek met Splinter. Splinter Chabot bezocht musea en liet zien wat er te doen was tijdens de Museumweek. Het grote bereik van de video’s gaf de Museumweek een stevige impuls.

WERKGEVERSZAKEN

/In vereniging sterker\

Een nieuwe Museum cao, nieuwe leden, het recht op een veilige werkplek, vacatures en een verminderde werkgelegenheid.

Museum cao 2021-2022

De cao-delegatie heeft begin 2021 het gesprek met de vakbonden opgepakt. De cao-delegatie bestond uit Pien Harms (Paleis Het Loo), Marco Grob (Centraal Museum Utrecht), Guus Hoek (Rijksmuseum) en Gea Wold (Museumvereniging). Mirjam Moll zou voor het eerst voorzitter zijn, een rol waar zij zich op verheugde. Het heeft niet zo mogen zijn. In overleg met het bestuur en de delegatie heeft Pien Harms het voorzitterschap voor deze ronde op zich genomen. Het overleg verliep moeizaam, maar het is gelukt een akkoord te bereiken. Met name over de thuiswerkregeling in combinatie met een aangepaste reiskostenregeling en een leeftijdsgrens nachtarbeid bleven partijen van mening verschillen. Mogelijkheid tot zelfroostering en duurzame inzetbaarheid worden in 2022 in commissies uitgewerkt. De nieuwe cao loopt tot 31 december 2022.

Nieuwe cao-leden

In 2021 groeide het aantal cao-leden verder. Stichting Eusebius in Arnhem en Stichting Erfgoedcentrum Tongerlohuys in Roosendaal willen aansluiten. Het aantal werknemers dat onder de Museum cao valt is nu 54% tegen 57% in 2020. Vooral in 2020 nam de werkgelegenheid in musea als direct gevolg van gedwongen sluitingen af.

Blijvende aandacht voor een veilige werkplek

In 2021 heeft de Museumvereniging aandacht besteed aan ieders recht op een veilige werkplek. Er is geen plaats voor ongewenste omgangsvormen van welke aard dan ook. De Museumvereniging is sinds 2020 aangesloten bij het onafhankelijk meldpunt Mores.online.

Vacatures op museumvereniging.nl

Sinds 2019 kunnen leden van de Museumvereniging hun vacature(s) gratis plaatsen op museumvereniging.nl. In 2021 zijn 350 vacatures geplaatst. In 2020 waren dat er 114.

Nieuwsberichten

De Museumvereniging publiceert frequent nieuwsberichten op museumvereniging.nl en Linkedin en Twitter. Belangrijke onderwerpen in 2021 waren de nationale lobby, aanpassingen door coronamaatregelen, en enquêtes onder leden. Waar relevant en opportuun reageren wij op berichten in de media.

Museumvereniging.nl

Het aantal bezoekers is op museumvereniging.nl in 2021 ten opzichte van 2020 gestegen met 55,23%. Het aantal sessies laat in die periode eveneens een stijging zien: van 37,53% en er werden meer pagina’s bekeken (+26,49%). Traffic naar de site is via de meeste kanalen gegroeid ten opzichte van vorig jaar: organisch zoekverkeer +29,76%, direct verkeer +30,78%, social verkeer + 57,25% en doorverwijzingen van andere sites +65,99%. Het bouncepercentage steeg met 8,29% en bezoekers blijven iets minder lang op de site. Het laatste hoeft niet negatief te zijn. Een verbeterde opzet kan gebruikers helpen sneller hun weg of onderwerp te vinden. Populaire pagina's zijn: de homepage, vacatures, de museum cao en de nieuwsberichten. Pieken in het sitebezoek zijn toe te wijzen aan nieuwsberichten rondom coronamaatregelen en het overlijden van Mirjam Moll.

Social Media

Het aantal volgers van de Museumvereniging-pagina op LinkedIn groeide in 2021 aanzienlijk van 12.500 naar 17.000. Ook de activiteit op Twitter nam toe. Het aantal volgers groeide van 7.350 naar ruim 7.600 eind 2021.

Nieuwe leden+

BESTUUR, BUREAU & ORGANISATIE

/De mensen achter de vereniging\

Bestuur+

Nevenfuncties+

Profiel+

Governance Code Cultuur+

Bureau+

FINANCIEN

/Enkelvoudige balans en exploitatie\

Algemene toelichting+

Financiële positie+

Balans per 31 december 2021+

Staat van baten en lasten over 2021+

Kasstroomoverzicht+

Grondslagen+

/Vooruitblik\

2021 was een jaar met vele beperkingen en ieders geduld werd op de proef gesteld. Musea moesten dicht blijven, terwijl ze de samenleving zoveel te bieden hadden, juíst in deze tijden. Gelukkig is de pandemie eindelijk in ander vaarwater terecht gekomen en is er weer sprake van vrije toegang tot cultuur. De deuren van musea zijn weer onbeperkt geopend en publiek begint de weg terug te vinden. Tegelijkertijd zijn er nieuwe zorgen van geopolitieke en economische aard ontstaan, waarvan de gevolgen nog ongewis zijn. De wereld is onzeker, maar als we één ding hebben geleerd van de afgelopen jaren is het dat cultuur verbindt. De ruim 450 musea verbonden aan de Museumvereniging zullen zich de komende tijd ten volle inzetten om een groot en breed publiek te verwelkomen, te verbinden en te verwonderen; in musea open je je wereld!

?
x
Deel het jaarverslag