/Een blijvende binding met het publiek\

Museumvereniging jaarverslag 2020

Voorwoord

Ten tijde van dit schrijven is Mirjam Moll, geliefde directeur van de Museumvereniging en Stichting Museumkaart, onverwacht overleden. De museumsector verliest daarmee een bevlogen boegbeeld en vooral een liefdevol en intens betrokken persoon. Mirjam Moll was een steunpilaar, slim en warm. Oprecht geïnteresseerd in het leven en werken van iedereen om haar heen. Met het hart op de juiste plaats en altijd beschikbaar voor de goede zaak. We gaan haar enorme kennis en kunde, maar vooral haar unieke persoonlijkheid ontzettend missen.

Samen vertellen musea het hele, actuele verhaal van onze voortdurend veranderende samenleving. 2020 was voor ons als museumsector en voor iedereen overal ter wereld een heel bijzonder jaar en verhaal. Niemand kon bij het begin van 2020 bevroeden dat een coronapandemie de wereld in zijn greep zou krijgen en houden.

De museumsector werd drie keer geconfronteerd met een sluiting. Het publiek kon daardoor maar in beperkte mate onze musea bezoeken. Dat betekent grote schade voor de sector en teleurstelling voor het publiek. Gelukkig is de financiële en maatschappelijke steun voor musea ook groot. En misschien is de veerkracht en de creativiteit van alle vrijwilligers en werkenden in de sector nog wel groter. In hoog tempo werd door veel musea een online aanbod ontwikkeld voor publiek dat vanwege het virus thuis was. De Nationale Museumweek was voor het eerst volledig online en had een groter bereik dan ooit. De Museumkids Awards waren een groot succes. Maar liefst 52 musea werden kidsproof bevonden door de Museuminspecteurs, ons jongste en misschien wel eerlijkste publiek. Er kwam een nieuwe reeks webinars waarin musea Schouder aan Schouder kennis en kunde met elkaar delen. Intussen gingen de rijkmusea over in de Erfgoedwet en daarvoor werd een visitatiekader ontwikkeld. Een aantal provinciale musea trad toe tot de basisinfrastructuur. Heel veel aandacht ging uit naar het realiseren van coronanoodsteun voor alle musea, ongeacht grootte, type collectie, vestigingsplaats of wijze van financiering. Want samen zorgen musea voor een blijvende binding van publiek met museale collecties.

Ook in 2021 hebben we te maken met corona en beperkende maatregelen. Met de start van het vaccineren gloort er licht en hoop op beter. Laten we hopen dat onze musea snel weer permanent en veilig en verantwoord open kunnen en dat het publiek in grote aantallen terugkomt.

Irene Asscher-Vonk, bestuursvoorzitter
mei 2020


Over de activiteiten van de met de vereniging verbonden Stichting Museumkaart publiceren we ook een publieksjaarverslag.

Passende steun voor
alle musea

In 2020 stonden heel veel activiteiten in het teken van corona en de benodigde noodsteun om te voorkomen dat musea zouden omvallen door wegvallende publieksinkomsten. Onze inzet was, is en blijft dat steun voor alle musea is, ongeacht grootte, type collectie, wijze van financiering en vestigingsplaats. Die inzet is beloond. Er kwam steun voor de rijksmusea, voor gemeentelijk gefinancierde musea, musea in de BIS, en voor privaat gefinancierde musea. Door de verschillende regelingen bij het Mondriaan Fonds die daarvoor konden worden benut en regelingen zoals het Kickstart Cultuurfonds zijn vrijwel alle musea 2020 doorgekomen. In 2021 blijven wij ons inzetten voor passende steun. Het is nu vooral belangrijk dat musea duidelijkheid krijgen over heropening, de voorwaarden waaronder, en afschalen van coronabeperkende maatregelen. Onze inzet is ook gericht op continuering van noodsteun na 1 juli 2021. Steunpakketten zijn toegezegd tot die datum, maar de bezoekbeperkende maatregelen en de impact van het virus op hoe het publiek zich gedraagt, zullen helaas langer blijven duren. Uit eerdere crises weten we dat herstel van bezoekersaantallen voor musea enige tijd kan duren.

Collectietaak onder druk

Musea verrijken onze samenleving met collecties over geschiedenis, beeldende kunst, natuurhistorie, economie, wetenschap, techniek en volkenkunde. Collecties die het geheugen zijn van een stad, een streek, ons land en daarmee van onszelf en iedereen. Het aantal objecten is blijkens Museumcijfers fors toegenomen doordat meer musea met omvangrijke – veelal natuurhistorische – collecties lid zijn van de Museumvereniging en door de verbeterde collectieregistratie. Het aantal medewerkers voor collectie en wetenschappelijk onderzoek neemt echter af. Het is voorts verontrustend dat er door de coronacrisis weinig opdrachten zijn voor freelancers, dat 30% van de musea tijdelijke contracten niet heeft verlengd, en 10% van de musea vast personeel heeft moeten ontslaan. Zo dreigt verlies aan kennis, kunde en kwaliteit, en stijgt de druk op de collectiezorg.

Inzet voor Tweede Kamerverkiezingen in 2021

De Museumvereniging heeft richting de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021 al in mei 2020 haar vijf speerpunten gedeeld met alle politieke partijen. De inzet is dat deze speerpunten terecht komen in het regeerakkoord en in elk geval op het netvlies van alle partijen staan. De speerpunten zijn:

  • Continuïteit van de museumsector vraagt juist nu om maatwerk van overheden
  • Museumeducatie is een essentieel onderdeel van grondrechten op onderwijs en culturele ontplooiing
  • Stimuleer bruikleenverkeer zodat musea collecties beter kunnen interpreteren en presenteren aan een groot, divers publiek
  • Steun musea om hun bedrijfsvoering te verduurzamen
  • Stimuleer gul geefgedrag aan musea


Extra rijkssubsidie voor 12 musea

In het lobbytraject richting het cultuurstelsel 2021-2024 heeft de Museumvereniging het afgelopen jaar intensief contact gehad met het Ministerie van OCW en de cultuurwoordvoerders in de Tweede Kamer. Al in 2019 kondigde minister Van Engelshoven het voornemen aan om 12 musea of samenwerkingsverbanden in de regio rijkssubsidie te verstrekken voor publieksbereik en dit voornemen is op Prinsjesdag 2020 gerealiseerd. De subsidie gaat in per 2021.

Dichterbij bijzondere collecties

Museum cao

De Museum cao 2018-2020 liep tot 1 oktober 2020. In de zomer is in overleg met de vakbonden besloten om de cao ongewijzigd te verlengen tot in ieder geval 1 april 2021. Dit besluit is door de aangesloten werkgevers, verenigd in de Kring Werkgeverschap, met instemming ontvangen. Begin 2021 gaat de cao-delegatie met de vakbonden in gesprek over hoe verder. De cao-delegatie bestond in 2020 uit Pien Harms (Paleis Het Loo), Marco Grob (Centraal Museum Utrecht) en Guus Hoek (Rijksmuseum). Delegatielid van het eerste uur Rinus Vonhof is in de zomer van 2020 overleden.

Nieuwe leden partij bij de cao

Het aantal musea dat voor de Museum cao kiest groeit. Het Rembrandthuis, De Amelander Musea, Biesbosch Museumeiland, Het Haags Historisch Museum en het Museon hebben aangegeven aan te willen sluiten bij de Museum cao. Het aantal werknemers dat onder de Museum cao valt is nu 57% (Museumcijfers 2019).

foto: Kees Hageman

Duurzame inzetbaarheid onderzocht

Bij de totstandkoming van de Museum cao 2018-2020 is met de vakbonden afgesproken dat de Museumvereniging onderzoek zou doen naar de ervaringen van medewerkers met een arbeidsovereenkomst met duurzame inzetbaarheid in de sector, ongeacht of het museum deelneemt aan de cao. Hoofdvraag was hoe museummedewerkers met een arbeidscontract de mate van arbeidsmobiliteit, aandacht voor gezondheid en vitaliteit, en invloed van cultuur en (persoonlijk) leiderschap en ruimte voor flexibiliteit ervaren. Dat onderzoek is gepubliceerd in februari 2020 en concludeert dat duurzame inzetbaarheid altijd beter en bewuster kan, en dat met name de dialoog tussen medewerkers en leidinggevenden continu aandacht verdient.

Arbeidsmarktagenda culturele en creatieve sector

De verdere uitvoering van de arbeidsmarktagenda is in 2019 ondergebracht bij Platform ACCT. Via de Federatie Cultuur is de Museumvereniging aangesloten bij de deelnemersraad van het platform. Belangrijkste doel van het platform is het verbeteren van de arbeidsmarkt in de culturele en creatieve sector. Eén van de speerpunten van het platform in 2020 was het ontwikkelen van een loket voor permanente professionele ontwikkeling. Meer informatie over het platform op platformacct.nl

Vacatures op museumvereniging.nl

Sinds begin 2019 kunnen leden van de Museumvereniging hun vacature(s) gratis plaatsen op museumvereniging.nl. In 2020 zijn er 114 vacatures geplaatst, tien minder dan in 2019.

Nieuwsberichten op de site, LinkedIn en Twitter

Op museumvereniging.nl publiceert de Museumvereniging nieuwsberichten die ook worden gedeeld via LinkedIn en Twitter. Deze berichten gaan over onderwerpen als de nationale lobby voor musea, aanpassingen door coronamaatregelen en enquêtes die de Museumvereniging houdt onder leden. Ook duiden we berichten uit de museumsector die in de media verschijnen.

Website

Het aantal bezoekers en sessies op museumvereniging.nl is in 2020 ten opzichte van 2019 gestegen met respectievelijk 36% en 31%. Er zijn meer pagina’s bekeken (+ 40,78%) en het bouncepercentage daalde met 2%. Bezoekers blijven iets minder lang op de site, maar dat hoeft niet negatief te zijn; een verbeterde opzet kan gebruikers helpen sneller hun weg of onderwerp te vinden. Traffic naar de site is via de meeste kanalen gegroeid. Het grootste deel komt via een zoekmachine op de site terecht, maar het aandeel social media daarin groeit. Dat aandeel gaat van 13% in 2019 naar 18% in 2020. Pieken in het sitebezoek zijn toe te wijzen aan nieuwsberichten over corona.

LinkedIn

Het aantal volgers op LinkedIn groeide aanzienlijk van ruim 9.000 op 1 januari naar 12.500 per 31 december 2020.

Twitter

De activiteit op Twitter is toegenomen in 2020. Het gaat om eigen berichten, het delen van nieuwberichten uit de media en het liken en/of retweeten van berichten van anderen. Het aantal volgers van de Museumvereniging steeg in 2020 van 6.700 naar 7.350. De facebookpagina is halverwege 2020 op non-actief gezet; het engagement was erg laag en het aantal volgers bescheiden.

Kwaliteit

Museumnorm 2020 geïmplementeerd

In 2020 is de Museumnorm geïmplementeerd. Hiermee wordt voortgebouwd op zelfregulering van de museumsector. Alle musea die zich middels herijking in de steekproef of als nieuwe instelling laten registreren, dienen aan te tonen hoe zij naast de Ethische Code en de Governance Code ook de Code Diversiteit & Inclusie onderschrijven.

Kwaliteitsbeleid in ontwikkeling: Ethische Code voor Musea

Codes gaan mee met de tijd, ze zijn er om het museale veld te ondersteunen in hun (beleids)keuzes en zijn instrumenten om professioneel handelen te bevorderen. De Ethische Code voor musea is in 2020 uitgekomen met twee adviezen die langs de lijnen van de Ethische Code en de Leidraad Afstoting Museale Objecten antwoorden geven op de vraag hoe om te gaan met afstotingen buiten het museale domein en hoe de collectie te behouden bij (dreigend) faillissement.

Herziene Leidraad Afstoting Museale Objecten

De herziene versie van de Leidraad Afstoting Museale Objecten is in 2020 uitgegeven en helpt musea hun afstotingsproces efficiënter in te richten door niet altijd de publicatietermijn van twee maanden vermeld op afstortingsdatabase.nl af te wachten. De vereenvoudigde procedure geldt overigens alleen wanneer het gaat om objecten die herplaatst worden bij een ander geregistreerd museum of die ernstige schade en ondubbelzinnig lage erfgoedwaarde hebben. In dit soort gevallen volstaat een korte vermelding achteraf. De overige stappen van de procedure blijven onverkort van kracht. De vereenvoudigde procedure is ingesteld vooruitlopend op de evaluatieronde van de Leidraad die de Museumvereniging samen met Stichting Museumregister Nederland opzet. De evaluatie stond gepland voor 2020, maar is door de coronacrisis doorgeschoven.

Musea in sluimerstand

Om musea in deze crisistijd te ondersteunen, heeft het Museumregister de richtlijn ‘Musea in sluimerstand’ opgezet. Leden van de Museumvereniging kunnen zich aan de richtlijn toetsen als zij de keuze moeten maken om al hun publieksactiviteiten voor onbepaalde tijd stop te zetten en hun collectie en alle kennis daarover willen borgen tot het moment van heropening.

1 jaar Code Diversiteit & Inclusie

In november 2020 werd online stilgestaan bij 1 jaar Code Diversiteit & Inclusie. De Museumvereniging – lid van de stuurgroep van de Code – is trots op het in maart 2020 zelfstandig opgerichte platform Musea Bekennen Kleur waarbij inmiddels al 31 museale instellingen samenwerken om Diversiteit & Inclusie structureel te borgen in beleid en praktijk. De Museumvereniging is partner van Musea Bekennen Kleur en wil in de toekomst de verbinding leggen tussen dit platform en de publieksprogramma’s van de Museumkaart en de Museumkids.

Indemniteitsregeling

De Museumvereniging blijft zich richting politiek en ministeries inzetten voor behoud en zo mogelijk uitbreiding van de indemniteitsregeling. Begin 2020 was dit onderwerp in de publiciteit door artikelen over blockbusters. Door de coronacrisis verschoof de aandacht. Het onderwerp was een speerpunt van de Museumvereniging richting de Tweede Kamerverkiezingen.

Omgang met restitutiebeleid naziroofkunst

De Museumvereniging was gesprekspartner van de evaluatiecommissie die in opdracht van de Raad voor Cultuur en onder voorzitterschap van Jacob Kohnstamm het Nederlandse restitutiebeleid evalueerde. De Museumvereniging is verheugd dat de aanbevelingen van de Commissie Ekkart de solide basis blijven voor het restitutiebeleid. De Museumvereniging onderschrijft de noodzaak tot herijking van het beleidskader voor restitutie van naziroofkunst en blijft daarover ook in 2021 met OCW in gesprek.

De Museumvereniging heeft in de periode 2014-2018 met het onderzoeksproject ‘Museale Verwervingen vanaf 1933’ musea actief gestimuleerd zorgvuldig herkomstonderzoek te doen naar joods erfgoed. Het project is in 2019 formeel afgerond, maar herkomstonderzoek in de eigen collectie of bij potentiële aanwinsten gaat door zoals in artikel 2.3 van de Ethische Code voor Musea is opgenomen. De Museumvereniging draagt zorg voor het archief van ‘Museale verwervingen vanaf 1933’ en onderhoudt de website zodat betwist erfgoed in beheer van Nederlandse musea zichtbaar blijft voor publiek.

De Museumvereniging is in 2020 een samenwerking met RCE en NIOS gestart om op termijn de objecten uit de NK-collectie, de resultaten van Bureau Herkomst Gezocht en de resultaten van Museale verwervingen samen te brengen op een publieksvriendelijk platform.

Koloniaal erfgoed

Op 2 maart 2020 kwamen ruim 80 museumprofessionals op uitnodiging van de Museumvereniging en de Commissie Nationaal kader koloniale collecties bijeen om kennis te delen over de omgang met collecties in koloniale context. Er waren presentaties en debatten om zo de dialoog over herkomstonderzoek samen te starten. Op 7 oktober 2020 heeft de Commissie onder voorzitterschap van Lilian Gonçalves-Ho Kang You het adviesrapport ‘Koloniale Collecties en Erkenning van Onrecht’ overhandigd aan de minister. De Museumvereniging is verheugd dat het advies concrete handvatten voor een landelijk teruggavebeleid biedt. Wij onderschrijven de uitgangspunten rechtvaardigheid, gelijkwaardigheid en samenwerking die de commissie hanteert. De Museumvereniging ondersteunt onvoorwaardelijke teruggave van objecten uit voormalig door Nederland gekoloniseerde landen waarbij sprake was van onvrijwillig bezitsverlies. Bij het opstellen van het advies heeft de Museumvereniging samen met de commissie een ledenenquête gehouden. Van de 115 respondenten gaven 55 aan koloniale collecties te beheren. Musea verdienen steun bij hun onderzoek naar de herkomst van de collecties. De Museumvereniging zal zich hiervoor blijven inzetten.

Monitor Musea en Corona

Na de verplichte museasluiting per 13 maart 2020 nam de Museumvereniging direct het initiatief om te monitoren wat de gevolgen voor haar leden konden zijn. Eind maart werd een eerste enquête uitgezet onder leden en dat werd vervolgd in juni, augustus, oktober en december. Het wegvallen van inkomsten had een enorme impact, maar er waren ook andere effecten, zoals extra kosten voor het verschuiven van tentoonstellingen, kosten om het museum coronaproof te maken en ook kosten om tijdsloten technisch mogelijk te maken. Veel musea ontwikkelden online extra aanbod. De beschikbaarheid van vrijwilligers was regelmatig een knelpunt. Veel vrijwilligers behoren tot de risicogroepen. Persberichten naar aanleiding van de Monitor Musea en Corona genereerden veel media-aandacht voor de boodschappen van de Museumvereniging.

Webinarreeks Schouder aan Schouder

De Museumkennisdag en andere kennismiddagen konden in 2020 geen doorgang vinden. Om kennisuitwisseling door te laten gaan is de webinarreeks Schouder aan Schouder opgezet. Met Aldith Hunkar als moderator werden in Studio Desmet in Amsterdam de webinars geproduceerd over Black Lives Matter, lobby in tijden van corona, duurzaamheid en Museumkids en de uitreiking van de Museumkids Awards. Schouder aan Schouder gaat in 2021 verder met onderwerpen als de Museumkaart, collecties, en transformatie van de arbeidsmarkt. Per webinar gaan museumdirecteuren en andere professionals uit het veld met elkaar in gesprek over deelonderwerpen en deelnemers kunnen via de chat vragen stellen. Uit evaluaties blijkt dat de waardering voor de webinars hoog is.

Black Lives Matter

Op 10 juni 2020 vond in het Nelson Mandelapark in Amsterdam de grootste ani-racismedemonstratie ooit in Nederland plaats. Het werd een demonstratie van inspiratie en een viering van de eigen herkomst. Een grote beweging die de maatschappij en alle sectoren opschudt en om reactie vraagt, zo ook van de Museumvereniging die optreedt als belangenbehartiger van ruim 400 musea in Nederland. De reflectie op en omgang met het vraagstuk van diversiteit en inclusie is zeker niet nieuw, maar heeft met de Black Lives Matter-beweging weer meer urgentie en intensiteit gekregen. Musea vertellen gezamenlijk het actuele, steeds veranderende verhaal van onze samenleving in al zijn diversiteit. Samen geven de musea een meerstemmig perspectief op de collecties, de herkomst en betekenis ervan in verleden, heden en toekomst. Als plek van samenkomst kunnen musea debat en dialoog tot stand brengen. Musea streven er steeds meer naar om inclusieve en toegankelijke instellingen te zijn. De Code Diversiteit & Inclusie is, net als de voorganger Culturele Diversiteit, ontwikkeld door de sector zelf en wordt omarmd door subsidiënten. Het ondersteunt musea en andere culturele instellingen om inclusief beleid te ontwikkelen op het gebied van personeelszaken, partnerschappen, publieksactiviteiten en programmering.

Museumkaarthouders zijn trouw

Museumkaarthouders brachten in 2020 4,9 miljoen bezoeken aan musea. Dat is bijna een halvering ten opzichte van de 9,3 miljoen bezoeken in 2019. Dat vertaalt zich natuurlijk ook financieel. Op basis van 60% van de gemiddelde toegangsprijs ontvangen de musea over 2020 € 34 miljoen. Over 2019 was dat € 64 miljoen bij 62% van de gemiddelde toegangsprijs. Opvallend is de bezoekerssamenstelling in 2020. Kinderen en hun families met een Museumkaart gingen in verhouding tot andere doelgroepen vaker dan het jaar daarvoor naar een museum. Dat werd met name veroorzaakt door tijdelijke sluitingen en beperkende maatregelen. Met meer dan 1,3 miljoen kaarthouders blijft het kaartbezit hoog. Museumkaarthouders toonden zich ook trouw door donaties, een uitdrukking van de hoge waardering die er is voor musea. In totaal werd € 1 miljoen gedoneerd. Dat bedrag wordt nominaal aan de musea geschonken.

140.000 kinderen met een eigen Museumkaart

Museuminspecteurs

Het aantal Museuminspecteurs – kinderen tot en met 12 jaar – blijft redelijk op niveau, ondanks de beperktere bezoekmogelijkheid in 2020. Er waren 3.500 inspecteurs, in 2019 waren dat er 4.400. Het aantal inspecties bleef ook redelijk op niveau. De Museuminspecteurs voerden 10.000 inspecties uit tegenover 12.400 in 2019. Deze inspecties bepalen uiteindelijk welke musea kindvriendelijk en kindgericht zijn en of een museum zich echt Kidsproof mag noemen.

Museumkids Awards en de kidsproof musea

Op 16 november 2020 werden de 52 nieuwe kidsproof musea bekend. Door corona werden de Museumkids Awards dit jaar niet gehouden in een museum, maar in een goed bekeken online uitzending met een inhoudelijk programma en sprekers uit het museumveld.

foto: Digidaan

Museumkids.nl

Museumkids.nl stimuleert kinderen en (groot)ouders tot museumbezoek waarbij fysiek en online bezoek elkaar versterken. Museuminspecteurs is daar een goed voorbeeld van. Tijdens de verplichte sluitingen werden de digitale activiteiten van musea voor kinderen, zoals workshops, online tours en escape rooms, onder de aandacht gebracht. Er is een kleurplaat met kleurwedstrijd ontwikkeld voor thuiszittende kinderen. Het aantal bezoeken aan museumkids.nl groeide met 123.500 naar 683.000 in 2020. Die groei was nog groter dan in 2019. 59% van de bezoekers gebruikt een smartphone om de site te bezoeken, dat is een stijging van 8%.

Museumkids tijdens de Nationale Museumweek

Jonge museumfans konden tijdens de Nationale Museumweek mee doen aan een wedstrijd waarbij je thuis een Tikkit Talk kon maken, een vlog waarin je kon vertellen over een bepaald pronkstuk in een museum. Inspiratie was te vinden bij de museumactiviteiten op museumkids.nl.

Museumkids.nl en social media

De betrokkenheid op social media nam flink toe, op Facebook met 47% tot 12.700 volgers en op Instagram een groei van maar liefst 141% tot 8.200 volgers. Het hele jaar door is samengewerkt met de musea, de Kidz MuseumGidz, kidsproof.nl en met de MuseumJeugdUniversiteit.

Dashboard voor alle musea

Het gebruik van de Museumkaart door nu 1,3 miljoen mensen levert waardevolle statistieken op. Alle musea hebben via een goed beveiligde portal toegang tot het Museumkaart-dashboard. Dit dashboard toont musea waardevolle en volledig geanonimiseerde informatie over bezoekers met een Museumkaart. Ook de Museuminspecties zijn voor musea toegankelijk. Musea kunnen de feedback van kinderen gebruiken om hun exposities en activiteiten te verbeteren.

Eerste digitale Nationale Museumweek

‘Steeds meer online aanbod’

De Nationale Museumweek 2020 was een uitzonderlijke editie. De oorspronkelijke opzet bestond uit publieksactiviteiten door het hele land met, in samenwerking met het Nationaal Comité 4 en 5 mei, 75 jaar vrijheid als thema. De opening zou op 20 april plaatsvinden op de Dam, er zouden 7 pop-up-musea in het land komen en een afsluitend weekend vol familieactiviteiten in alle musea en een koppeling aan vrijheidsactiviteiten tijdens de Maand van de vrijheid. Hoe anders is het gelopen.

Half maart leek de Museumweek nog ver weg, maar de onzekere situatie maakte verdere planning en invulling van de week zoals oorspronkelijk bedacht onmogelijk. Gelukkig kwam al snel het besluit van directie en bestuur om de Museumweek digitaal te doen. Met onze partners werd in korte tijd een online plan ontwikkeld met vijf uitgangspunten:

  • Bereiken van een nieuw (online) publiek
  • Schijnwerpers op de kleine(re) musea
  • Pronkstukken als rode draad
  • Musea echt (extra) ontlasten
  • Nieuw thema: ontdek samen – juist nu – in vrijheid ons echte goud.

  • Dit resulteerde in aanpassingen van bestaande programmaonderdelen zoals het Gouden Pronkstuk op de Dam en een aantal nieuwe programmaonderdelen zoals #OnsEchteGoudTv. De pop-up-musea pasten helaas niet in het online programma

Museum.nl

Museum.nl is er om publiek uit binnen- en buitenland in verbinding te brengen met museale collecties. Het is de site waarop Museumkaarthouders hun informatie vinden en ook niet-kaarthouders inspiratie opdoen en al het moois zien dat musea bieden. De site is eenvoudig actueel te houden door het centrale cms (customer management systeem) waarmee zowel museum.nl als museumkids.nl van nieuwe content voorzien kunnen worden. Museum.nl ging live op 29 juli 2020. Om musea niet te overvragen in lastige tijden is de initiële vulling van de site gedaan door de Museumvereniging. Elk museum heeft een eigen pagina met actuele informatie, het pronkstuk, en lopende tentoonstellingen. Voor de eigen invoer zijn een handleiding en contentrichtlijnen opgesteld. Er zijn nu 464 museummedewerkers met toegang tot hun museumcontent. Het gebruik blijft nog wat achter bij het gewenste niveau. De afdeling collectieve promotie poogt musea meer aan te haken, ondersteunt waar nodig, en poogt te overtuigen van het nut van deze gezamenlijke site. In 2020 is de site door 206.000 gebruikers per maand bezocht; 76% is een nieuwe gebruiker, 24% een terugkerende. De gemiddelde bezoekduur is 2:30 minuut en daarin worden 3,4 pagina’s bekeken, en dit ondanks het feit dat musea gesloten zijn. De nieuwsbrief Museumtips zorgt voor de nodige pieken in het bezoek aan museum.nl.

Overige activiteiten

Kring Rijksmusea

De kring Rijksmusea van de Museumvereniging kwam in 2020 bijeen in kringvergaderingen, zowel fysiek als digitaal. Belangrijk onderwerp was natuurlijk de impact van de coronacrisis, de generieke en het eerste en tweede sectorspecifieke steunpakket van de rijksoverheid met bijdragen voor de rijksmusea. Richting de verkiezingen in maart 2021 is inbreng gedeeld en opgehaald, ook voor de belangenbehartigingsagenda in 2021 richting herstel en versterking van het rijksmuseale museumveld. De inrichting van het museumbestel en de overheveling van de rijksmusea van de BIS naar de Erfgoedwet, de kwaliteitsborging in het visitatiestelsel per 2021, het huisvestingsstelsel en de evaluatie van de huisvestingspilot en de begrotingsbehandeling Cultuur in de Tweede Kamer waren ook onderwerpen van gesprek. De werkgroep Verduurzaming heeft een pilot voortgezet. Terugkerende onderwerpen in de doorlopende belangenbehartiging van de kring zijn indemniteit, het veiligstellen en waar mogelijk verhogen van de giftenaftrek en het meedenken met wetgeving rondom giften.

Externe netwerken

Om onze belangenbehartiging kracht bij te zetten neemt de Museumvereniging deel aan verschillende netwerken. In de cultuursector is dat de Federatie Cultuur waar de belangrijkste brancheverenigingen in cultuur samen optrekken. In de gastvrijheidssector is dat Gastvrij Nederland, een samenwerking van alle brancheverenigingen in toerisme en recreatie. Voor brede politieke lobby is de Museumvereniging aangesloten bij MKB-Nederland, voor de brede museale lobby in Europa bij het Network of European Museum Organisations (NEMO).

Museumcijfers 2019

In september 2020 publiceerde de Museumvereniging de jaarlijkse Museumcijfers. De gegevens zijn verzameld aan de hand van Museana, een door het ABF verzorgde enquête die in samenspraak met het CBS tot stand komt. De data worden sinds 10 jaar verzameld en geven een betrouwbaar beeld van de stand van museumland. Dit keer ging de publicatie niet alleen over 2019, maar vanwege de coronacrisis ook vast over de eerste helft van 2020 en bevat een prognose over heel 2020. Het contrast tussen 2019 en 2020 was groot.

In 2019 hadden de 438 leden een recordaantal van 32,6 miljoen bezoeken, waaronder 6,2 miljoen bezoeken door kinderen. 2,1 miljoen van die bezoeken legden kinderen af samen met school. Er werden 1,4 miljoen Museumkaarten gekocht, meer dan ooit. Het merendeel van de 32,6 miljoen bezoeken kwam uit eigen land, maar het aandeel buitenlandse bezoeken was met rond 10 miljoen ook aanzienlijk. Deze mooie cijfers stonden echter niet garant voor financieel succes. Tegenover de omzet van € 1,1 miljard stond eenzelfde bedrag aan kosten. Uiteraard waren er verschillen tussen musea. Ongeveer de helft hield geld over, de andere helft kwam in de min. De kosten stijgen sneller dan de omzet. Dat betekent een flinke toename van het aantal musea dat uit reserves moet putten. Subsidies zitten nog op het niveau van 2011 en in de tussentijd is er 14% inflatie. Dit is extra ongunstig nu musea extra moeten interen door de coronacrisis.

Toekomst Museumbestel: scenariostudie en transformatie-agenda

In de zomer van 2020 zijn vier scenario’s voor de museumsector uitgewerkt voor discussie allereerst binnen het bestuur van de Museumvereniging en de Stichting Museumkaart. Deze scenario-studie diende voor het denken over een blauwdruk voor handelen in onzekere tijden en onbekende omstandigheden. Het is een manier van vooruitkijken in crisistijd. Het bestuur heeft ervoor gekozen om het scenario transformatie, een van de vier scenario’s, verder te verkennen. Zo kunnen naast de actuele coronaproblematiek ook (andere) vraagstukken die betrekking hebben op de langere termijn worden opgepakt. Uitwerking van dit transformatiescenario lijkt het meest duurzame perspectief te creëren voor de zo zwaar getroffen museumsector. De noodzaak tot transformatie van de museumsector dient zich al langere tijd aan en heeft meer urgentie door de coronacrisis. Bovendien zet de overheid in op hervorming van de arbeidsmarkt langs de lijnen van de commissie-Borstlap en het door de koning in de Troonrede uitgesproken voornemen om het rijksvastgoed – waar ook enkele musea in huizen – versneld te verduurzamen door investeringen uit het Groeifonds. Ook uitvoering van die voornemens zullen tot transformatie leiden. 2021 zal dus in het teken staan van het samen met de leden komen tot een passende transformatie-agenda.

Organisatie en bestuur

Bestuur+

Nevenfuncties+

Profiel+

Governance Code Cultuur+

Bureau+

Financiën

Enkelvoudige balans en exploitatie

Algemene toelichting+

Financiële positie+

Balans per 31 december 2020+

Staat van baten en lasten over 2020+

Kasstroomoverzicht+

Grondslagen+

Vooruitblik

2020 was een ongekend jaar voor de musea en het publiek. Musea werden driemaal gesloten in verband met het coronavirus en als ze weer open konden was sprake van beperkende maatregelen en naleving van het museumprotocol. Musea hebben hun creativiteit direct getoond door een groot online aanbod voor het publiek te ontwikkelen. Maar voor musea zijn en blijven het zonder publieksinkomsten financieel zware tijden. Eerder dit jaar verwachtte een kwart van de leden het einde van het jaar niet te kunnen halen als er geen passende steun zou komen. Dat is gelukkig wel gebeurd en op drie musea na – die andere onderliggende financiële problemen hadden – zijn alle musea overeind gebleven. Nu is het zaak dat ook voor de periode na 1 juli 2021, als de huidige steunpakketten aflopen, steun wordt toegezegd. Want de beperkende maatregelen en de vraaguitval zullen nog langer dan die periode voortduren. Er gloort hoop nu het vaccineren voorzichtig is begonnen en het cultureel seizoen in het najaar van 2021 hopelijk weer kan aanvangen. We gunnen publiek de troost en inspiratie die een echt museumbezoek kan bieden. Want alleen samen vertellen musea het hele, actuele verhaal van onze steeds veranderende samenleving.

?
x
Deel het jaarverslag