/Mensen en musea: een jaar van vereniging\

Museumvereniging jaarverslag 2019

Voorwoord

foto: Tetsuro Miyazaki

De publieke belangstelling voor de prachtige collecties die Nederland rijk is groeit nog steeds! Kijkend naar 2019 is er opnieuw veel positiefs te melden over de museumsector.

Maar het is niet alles goud wat er blinkt; er zijn zorgen over het beheer en behoud van de collecties. Niet alle musea hebben voldoende financiële middelen om daarin te investeren. Sommige musea schrijven al jaren rode cijfers en zij ervaren dat overheden minder geld in musea steken. Terwijl ook zij belangrijk en relevant zijn voor een sterk museumveld - alleen samen vertellen musea het héle, steeds veranderende verhaal van onze samenleving. Stuk voor stuk bewaken en bewaren ze ons échte goud, een enorm cultureel kapitaal dat van ons allemaal is.

In 2019 lag het accent bij veel van onze activiteiten op diversiteit; van de maandelijkse nieuwsbrief voor Museumkaarthouders tot de Nationale Museumweek en van Museumkids tot pop-upmusea in het voortgezet onderwijs. Diversiteit en inclusiviteit zijn actuele thema’s in de hedendaagse samenleving, en daarmee natuurlijk ook voor musea, die midden in de samenleving staan en een podium bieden voor maatschappelijk debat. Musea zijn de bewaarders en bewakers van miljoenen museumschatten, cultureel kapitaal dat van ons allemaal is. Je kunt er altijd binnenlopen voor bezinning, inspiratie en verwondering, zaken waar elk mens behoefte aan heeft.

Samen met ruim 400 musea versterkt de Museumvereniging als brancheorganisatie het publieke belang van musea. We bouwen gezamenlijk aan een stevig draagvlak voor musea, een groter verdienvermogen en een sector die kwaliteit levert. Want alleen samen vertellen musea het hele verhaal. De Museumkaart biedt daarbij een solide basis voor de vele activiteiten en een grotere zichtbaarheid van de musea. De focus ligt steeds weer op een blijvende binding van alle inwoners van ons land met museale collecties.

Het vele werk wordt gedaan dankzij de inzet van de talrijke leden, commissies, werkgroepen en secties.

Over de realisatie van de plannen voor 2019 en de resultaten in het bijzonder - u leest er alles over in dit jaarverslag.

Irene Asscher-Vonk, bestuursvoorzitter
Mirjam Moll, directeur
mei 2020


Over de activiteiten van de met de vereniging verbonden Stichting Museumkaart publiceren we ook een publieksjaarverslag.

Krachtig museumveld

Museale kwaliteit staat voorop

In de afgelopen jaren is de museumsector erin geslaagd om de eigen inkomsten te laten groeien naar ongeveer hetzelfde niveau als de ontvangen subsidies. Zorgelijk is dat Museumcijfers 2018 een scherpe daling laat zien van de gemeentelijke subsidies naar het laagste bedrag in dit decennium en de bodem is nog niet bereikt, zo verwachten gemeenten en provincies. Ook laten de Museumcijfers zien dat de zorg voor collecties rust op steeds minder conservatoren en collectiemedewerkers, waardoor hun werkdruk twee keer zo hard is gestegen als gemiddeld in de sector. Zo komen de ambities van musea, politici en bestuurders naar intensiever bruikleenverkeer op de tocht te staan.

Na gesprekken met de Museumvereniging hebben GroenLinks en D66 tijdens de begrotingsbehandeling in november 2019 dit opgepakt en een motie ingediend die de minister verzoekt om de staat van de publieke museale collecties te onderzoeken. Deze motie is omarmd door alle 150 Kamerleden en met algemene stemmen aangenomen. De uitkomsten van dit onderzoek moeten het mogelijk maken de zorgen over het beheer van collecties hoog op de politieke radar te krijgen en te houden.

Het pleidooi om museale kwaliteit leidend te laten zijn heeft er ook toe geleid dat de Rijksmusea van de minister de opdracht hebben gekregen om een visitatiestelsel in het leven te roepen. Bij visitatie gaat het aan de ene kant om verantwoording over de maatschappelijke betekenis van het museum en aan de andere kant om de kwalitatieve prestaties van het museum.

De dag van de vrijwilliger vieren

Op zaterdag 7 december 2019 was het weer Nationale Vrijwilligersdag. Die dag brengen wij graag onder de aandacht, want zeker voor de middelgrote en kleine(re) musea in Nederland zijn vrijwilligers onmisbaar. Van de 41.000 werknemers in de museale sector zijn er ruim 28.000 vrijwilliger. Als hun werk en inzet in salaris zouden worden uitbetaald, dan gaat het om een bedrag in de orde van grootte van € 58.000.000. Wij voerden een online-campagne met korte fragmenten uit vier vrijwilligersportretten. De hoofdrollen waren voor vrijwilligers van het Hunebedcentrum Borger, Nationaal Archief Den Haag, Slot Zuylen en Nederlands Steendrukmuseum Valkenswaard. Op YouTube, Facebook en Instagram goed voor 2,7 miljoen impressies.

Giften en een sterke lobby

Giften zijn voor musea heel belangrijk. Giften maakten in 2018 6% of € 29 miljoen uit van de eigen inkomsten van musea. De Museumvereniging heeft zich samen met in SBF verenigde filantropie-instellingenhard gemaakt om de Geefwet te behouden. Er komt geen maximering van de aftrekbaarheid van periodieke giften, en de giften in natura worden behouden. De publicatieplicht voor gulle gevers is van tafel en vervangen door een opvraagbaarheidsplicht door de overheid.

Extra rijkssubsidie voor 12 musea voor vergroting publiekbereik

Mede op advies van de Raad voor Cultuur en eerdere inbreng van de Museumvereniging heeft de minister van OCW in 2019 in de Basisinfrastructuur 2021-2024 ruimte gemaakt voor een museum in elke provincie. De minister verzoekt Gedeputeerde Staten van elke provincie om een enkelvoudige voordracht te doen voor een bijdrage van € 250.000 per jaar. De bijdrage is bestemd voor publieksactiviteiten die te maken hebben met de gemeentelijke of provinciale collectie van nationaal of internationaal belang.

Werken in musea verrijkt je leven

Ruim 40.000 mensen zetten zich dagelijks in voor onze ruim 400 musea. Zij vormen de ruggengraat van onze museale collecties. Ruim de helft is vrijwilliger. Werken in musea verrijkt je leven. Waar in 2018 het accent lag op verlenging van de Museum-cao en het onderzoek Toekomst van werken in musea, is in 2019 gestart met de uitwerking van de museale arbeidsmarktagenda.

Door de stijgende pensioenleeftijd is het nog belangrijker om aandacht te besteden aan hoe werknemers in musea prettig aan het werk blijven. Werkgevers en werknemers hebben in 2019 afgesproken om in kaart te brengen wat gezond, gemotiveerd en productief aan het werk blijven nu betekent. De Museumvereniging heeft met Solon Management & Organisatie een enquête ontwikkeld om meer inzicht te krijgen vanuit het perspectief van de medewerkers. Er is samengewerkt met een brede klankbordgroep vanuit de musea en de vakbonden die onderhandelden over de Museum-cao. De uitkomsten geven werkgevers en werknemers handvatten om verder invulling te geven aan gezond, gemotiveerd en productief blijven werken.

Meldpunt MORES.online

Medewerkers hebben recht op een veilige werkplek. MORES.online is een meldpunt en een onafhankelijk en toegankelijk punt waar iedereen binnen musea ongewenste omgangsvormen en misstanden kan melden. De Museumvereniging onderschrijft het belang van goed werkgeverschap en heeft zich aangesloten bij het meldpunt. Het meldpunt MORES.nl en is een aanvulling op bestaande protocollen of regelingen die musea individueel al hebben.

Vacatures op Museumvereniging.nl

Sinds januari 2019 kunnen leden hun vacature(s) gratis plaatsen op de website van Museumvereniging. Het afgelopen jaar zijn er 124 vacatures getoond.

Kring werkgeverschap

Hoewel de huidige Museum-cao tot september 2020 doorloopt, stond 2019 toch in het teken van enkele direct aan de cao gerelateerde onderwerpen, mede als gevolg van ingrijpende wetswijzigingen in het kader van de Wet Arbeidsmarkt in Balans, de WAB. De Museumvereniging heeft het grote belang van de wetswijzigingen onderkend en daarom een dossier opgesteld op Museumcontact.nl Onder het dossier Werkgeverszaken wordt ook aandacht besteed aan de arbeidsmarktpositie van rondleiders in musea als zelfstandige of op contractbasis. Hierover is veel te doen en het wordt meegenomen naar 2020.

Recht op WW gerepareerd voor cao-leden

Voorjaar 2019 is voor de bij de Museum-cao aangesloten musea de aansluiting bij de Stichting PAWW of Private Aanvulling WW doorgevoerd. Deze stichting repareert de aanspraken op WW. In het Sociaal Akkoord van 2013 hebben werkgevers, werknemers en het kabinet afgesproken om het recht op WW te repareren naar het oude niveau van 38 maanden. Daarvoor is het PAWW-fonds opgericht dat de premie gaat beheren. De Museum-cao is gebonden aan de afspraken uit het Sociaal Akkoord. Aangesloten musea zijn verplicht om regelgeving na te leven en zorg te dragen voor inhouding en afdracht van premies.

Tussentijdse wijziging tekst Museum-cao

Door invoering van de Wet Arbeidsmarkt in Balans per 1-1-2020 is de ketenregeling gewijzigd. De duur van het aantal tijdelijke contracten is hiermee hersteld naar maximaal 36 maanden of 3 jaar. Om de wet te kunnen toepassen per 1-1-2020 was het noodzakelijk om de cao-tekst tussentijds te wijzigen. Dit is in goed overleg met de vakbonden gedaan. De Museumvereniging is blij met hun coöperatieve houding.

Arbeidsmarktagenda culturele en creatieve sector

De agenda geeft een overzicht van de belangrijkste knelpunten in de arbeidsmarkt van de culturele sector, waaronder bijvoorbeeld de honorering van werkenden in de sector, nader vormgegeven in een specifieke richtlijn (Kunstenaarshonorarium) als onderdeel van de Fair Practice Code. De Museumverenging volgt de nadere uitwerking van de agenda onder andere via de Federatie Cultuur. Op 31 december 2019 is de stichting Platform Arbeidsmarkt Culturele en Creatieve Toekomst (PACCT) opgericht. De huidige Regiegroep van de Arbeidsmarktagenda gaat over in een Deelnemersraad met vertegenwoordigers uit de sector. De Museumverenging heeft aangegeven een zetel te willen innemen in de deelnemersraad.

Van ledenplatform naar Museumnetwerk

Om nog beter aan te sluiten bij de behoefte van leden, is tijdens de Ledenvergadering in 2019 besloten het ledenplatform door te ontwikkelen in het Museumnetwerk. Dit netwerk draagt bij aan een sterk museumveld met een stevig draagvlak bij publiek en politiek. De Museumvereniging wil op het juiste moment agenderen, bespreken en delen van kennis en ervaringen met de juiste mensen in de branche waardoor de deskundigheid van alle musea verhoogd kan worden.

In 2019 zijn drie sectie-activiteiten georganiseerd, er was een uitverkocht congres en een museumkennisdag. Het aantal museumcontactleden is gestegen naar ruim 1.400. Eind 2019 ontvingen meer dan 2.300 leden de maandelijkse nieuwsbrief die hen informeert over en betrekt bij ontwikkelingen in de museumsector en bij elkaar.

Ethische Code voor Musea

De Museumvereniging hecht veel waarde aan een professioneel en onafhankelijk functioneren van de Ethische Codecommissie, de commissie die adviseert over inhoud en toepassing van de Ethische Code voor Musea. Dit is de basis voor de beroepsethiek in de museale sector. De code biedt een instrument voor professionele zelfregulering op gebieden waar het museum specifieke deskundigheid en verantwoordelijkheid heeft.

De commissie heeft geadviseerd over afstoting van de collectie bij sluiting van een museum. Daarbij constateert de commissie dat de LAMO, de Leidraad Afstoting Museale Objecten, geen oplossing biedt wanneer een museum gedwongen is zijn collectie af te stoten door sluiting. Ze beveelt een aanpassing van de LAMO aan. Dit advies gaat mee in de plannen om de LAMO in de beleidsperiode 2020-2022 te evalueren.

De commissie heeft een partnerbijeenkomst georganiseerd om de instellende organisaties (Museumvereniging, Stichting Het Nederlands Museumregister, ICOM-Nederland, Stichting Landelijk Contact van Museumconsulenten, Stichting Museumkaart Nederland en de Nederlandse Federatie van Vrienden van Musea) te informeren over ontwikkelingen en te betrekken bij de koers van de commissie. In 2019 is ook een eigen huisstijl ontwikkeld en de website www.ethischecodevoormusea.nl gelanceerd, waarop de Ethische Code voor Musea, de bezetting van de commissie en alle uitgebrachte adviezen te vinden zijn.

Op verzoek van de Museumvereniging heeft de voorzitter van de commissie de Algemene Vergadering van ICOM 2019 in Kyoto bijgewoond en daarvan aan het bestuur verslag uitgebracht. De commissie heeft verder met een workshop meegewerkt aan de Museumkennisdag op 4 oktober 2019.

De Museumvereniging heeft ondersteund bij de werving en selectie van twee nieuwe leden en een nieuwe secretaris voor de Ethische Codecommissie. Er is voor het eerst breed geworven buiten de netwerken van de commissieleden. De nieuwe leden zijn mr. E. (Evelien) Campfens, promovenda aan de Universiteit Leiden en oud-secretaris Adviescommissie Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog (Restitutiecommissie) en prof. mr. dr. A.M. (Ton) Hol, hoogleraar Encyclopedie van het recht en Rechtstheorie Universiteit Utrecht, lid Bezwaarcommissie Museumregister, raadsheer-plaatsvervanger gerechtshof Den Haag en rechter-plaatsvervanger rechtbank Noord-Holland. De nieuwe secretaris is J.A. (Jo'anne) van Ooijen LLM, MA.

Museumeducatie Prijs

Eens per twee jaar reiken we in opdracht van het ministerie van OCW de Museumeducatie Prijs uit, de prijs voor het beste samenwerkingsproject tussen musea en basisscholen. Dit jaar vond de derde editie plaats; de prijsuitreiking viel samen met die van Museuminspecteur van het jaar en de Kidsproof Musea.

Museum Catharijneconvent versloeg in de finale het Nationaal Archief en werd zo de winnaar van de Museumeducatie Prijs 2019. Er waren dit jaar beduidend meer inzendingen (42 t.o.v. 29 in 2018) en uiteindelijk zes genomineerden waarvan Museum Catharijneconvent volgens de jury de het beste project had.

Foto: Jorrit Lousberg

International Museums Day

De BankGiro Loterij Museumprijs 2019 is gewonnen door Stedelijk Museum Schiedam. Met 39% van de 75.000 uitgebrachte stemmen – onder wie veel Museumkaarthouders - sleepte het museum de prijs in de wacht, die dit jaar in het teken stond van het ‘Meest Publieksvriendelijke Museum’. Aan de prijs is een geldbedrag verbonden van € 100.000. Daarmee kan het museum een droom realiseren: een stadsplein vóór het museum, een ontmoetingsplek met geschiedenis en moderne kunst. De Museumprijs bestaat sinds 1990 en is een initiatief van het Prins Bernhard Cultuurfonds en de BankGiro Loterij, in samenwerking met de Museumvereniging, uitgever van de Museumkaart.

Museumkids groeit als kool

Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst, en de jeugd heeft een Museumkidskaart. Zo’n 140.000 kids van 0 tot 12 jaar hebben inmiddels hun eigen kidskaart. De groei zie je ook terug op de website. Het aantal individuele gebruikers steeg met 91.000 tot 325.000. Grote groei is er op Instagram en op Facebook groeit het aantal volgers en de interactie.

In oktober 2019 heeft de aftrap plaatsgevonden van een samenwerkingscampagne met een aantal culturele partners. Doel van de samenwerking is verbreding van de doelgroep onder kinderen van 4-12 te realiseren. Dat doen we onder meer met de website Kidscultuur.nl waarop een selectie van het aanbod van alle deelnemers is verzameld.

Foto: Margot de Heide

Collectiemobiliteit en buitenlandse topstukken: indemniteitsregeling

Om zoveel mogelijk museale topstukken te tonen aan het publiek, staat de overheid garant voor geleende topstukken met de indemniteitsregeling. Deze regeling is in 2019 geëvalueerd binnen het bestaande plafond van € 300 miljoen. Gelet op de snel stijgende waarde van topstukken die verzekerd dienen te worden, pleit de Museumvereniging al jaren voor verhoging van het financiële plafond.

Bij evaluatie in 2019 zijn drie bescheiden wijzigingen doorgevoerd in de regeling. De verwachting is dat zeker een derde meer musea die indemniteit aanvragen daardoor van de regeling gebruik kunnen maken.

Meer diversiteit onder
Museumkaarthouders

Een divers museumpubliek van belang voor de samenleving

Musea en de Museumkaart bieden voor elk wat wils. Diversiteit onder Museumkaarthouders vergroten blijft een aandachtspunt. In 2019 hebben we de basis gelegd voor een methodiek om diversiteit beter te kunnen monitoren, op basis van de juiste beschikbare socio-demografische variabelen. Zo kunnen we straks aangeven wat de Museumvereniging, Stichting Museumkaart en musea kunnen doen om de diversiteit van het museumpubliek te vergroten. Wat in elk geval duidelijk is: de afgelopen drie jaar is het aantal kaarthouders onder jonge gezinnen fors gestegen. Ook zien we de laatste drie jaar een verschuiving qua opleidingsniveau en inkomen.

foto: Jorrit Lousberg

Code Diversiteit en Inclusie als vertrekpunt

Als actieve partner van het Actieplan Cultuur en Creatief Inclusief wil de Museumvereniging een sterke en toekomstbestendige cultuursector creëren. Een sector die iedereen in Nederland aanspreekt. Dat is nu nog niet het geval. In 2019 heeft de Museumvereniging bijgedragen aan de lancering van de Code Diversiteit & Inclusie en vernieuwen van het bijbehorende platform Code DI. De code biedt de culturele en creatieve sector handvatten om inclusie structureel te bevorderen. De code is onderdeel van de Museumnorm, het herijkte kwaliteitskader van musea.

Het Actieplan Cultuur en Creatief Inclusief wordt met ingang van 2020 overgedragen van de Federatie Cultuur naar het LKCA. In deze nieuwe organisatiestructuur blijft de Museumvereniging lid van de stuurgroep. Ook in 2020 blijft de Museumvereniging initiatieven in de sector en van leden ondersteunen, waaronder blijvende aandacht voor STUDIO i en het initiatief Musea bekennen kleur van elf kunstmusea.

Dichterbij bijzondere collecties

Vijfde Nationale Museumweek

In 2019 vond van 8 tot en met 14 april de vijfde Nationale Museumweek plaats dat als thema had Ontdek samen ons échte goud; dichterbij dan je denkt! Het is een jaarlijks terugkerende week die de waardering voor museale collecties aantoonbaar positief beïnvloedt. Het doel is die mensen die niet of nauwelijks musea bezoeken in aanraking te laten komen met museale collecties. Dankzij de activiteiten tijdens de Museumweek en de communicatiecampagne is in vijf edities van de Museumweek het belang dat mensen hechten aan musea aanzienlijk gestegen. Dat geldt voor zowel incidentele als regelmatige museumbezoekers.


Hoogtepunten Museumweek 2019

  • Eén Gouden Pronkstuk met enkele evenementen
  • In elke provincie een Pop Up Museum in het voortgezet onderwijs
  • Twee Golden Hours voor millenials
  • Museumkidswedstrijd in kidsproof musea
  • MuseumkaartMatch evenementen voor actieve senioren
  • Museumweek nieuwsbulletins op Sublime FM
  • Activiteitenaanbod in 400 musea

Museum.nl wordt het overkoepelende merk

De ontwikkeling van Museum.nl is eind 2019 gestart met workshops en de eerste sprints. Op termijn wordt museum.nl het overkoepelende merk waaronder Museumkaart, Museumkids en Museumweek te vinden zijn en waarmee de Museumvereniging alle Nederlanders kan verrassen met al het moois dat onze ruim 400 musea in huis hebben.

Verzamelen en ontzamelen van museale objecten

De museumbranche is collectief verantwoordelijk voor zorgvuldige omgang met het erfgoed dat zij voor en namens de samenleving beheert. Afstoten is noodzakelijk om overvolle depots op te schonen, musea te ontlasten van objecten die niet (meer) in de collectie passen, of om objecten een betere bestemming te geven. Het ‘opfrissen’ van de collectie zorgt voor blijvende relevantie bij ons publiek. Het is van belang om de leidraad die in de sector wordt toegepast bij afstoten kritisch te volgen.

De Museumvereniging heeft in 2019 de LAMO, de Leidraad Afstoten Museale Objecten, redactioneel aangepast conform de Erfgoedwet, zie Museumcontact LAMO. Er is een dossier aangemaakt op Museumcontact waar musea hun best practices op het gebied van afstoten kunnen delen, zie Museumcontact Dossiers.

Samen met het Museumregister Nederland hebben we de regeling ter ondersteuning van de bekostiging van beschermwaardigheidstoetsingen in het kader van de LAMO verlengd bij het Mondriaan Fonds. In de ledenvergadering van 25 november 2019 hebben de musea ingestemd met een vereenvoudigde procedure voor herplaatsingen en objecten met lage erfgoedwaarde in combinatie met onherstelbare schade. Implementatie volgt in 2020.

Overige activiteiten

Kring Rijksmusea

In 2019 stuurde de Museumvereniging een brief aan minister Van Engelshoven over het onderwerp rijksmuseale huisvestingsstelsel en hun ambitie om zich in te zetten voor verduurzaming van de huisvesting. Als gevolg hiervan heeft de kring rijksmusea eind 2019 een werkgroep verduurzaming in het leven geroepen die in 2020 haar eerste resultaten wil presenteren.

Naar een uniforme kwaliteitsborging

Als sluitstuk van een debatmarathon vlak voor het zomerreces, heeft de Tweede Kamer op 4 juli 2019 gestemd over de uitgangspunten voor het cultuurbeleid voor 2020 en 2021-2024. De Museumvereniging is verheugd dat de Kamer zich achter de versteviging van het fundament van de rijksmusea schaart. Minister Van Engelshoven nam de overheveling van het publieksbudget naar de Erfgoedwet op in haar beleid.
Een werkgroep Kwaliteitsborging heeft van de minister in oktober 2019 opdracht gekregen om een visitatiestelsel vorm te geven. Een conceptkader hiervoor is in bijeenkomsten op 28 november en 20 december 2019 en 16 januari 2020 opgesteld en ligt voor bij de kring rijksmusea.

Externe netwerken voor belangenbehartiging

De Museumvereniging zet zich in meerdere externe netwerken in voor de belangenbehartiging van musea. Op Europees niveau heeft de Museumvereniging bijgedragen aan de belangenbehartiging van het Network of European Museums Organisations, NEMO.

Een NEMO-studie heeft in 2019 de deelname van musea aan de gecentraliseerde EU-financieringsprogramma's in de periode 2014-2018 in kaart gebracht. Dit is waardevolle informatie voor musea, omdat ze daarmee inzicht krijgen welke EU-financieringsprogramma’s relevant zijn voor musea en met welke musea kennis kan worden uitgewisseld over EU-financiering. Een opvallende uitkomst van de studie is dat slechts 12 Nederlandse musea, galerieën en archieven van in totaal 521 musea profiteren van de geldstromen, terwijl deze instellingen als partner betrokken waren bij 29 van de in totaal 663 projecten. Dat is weinig, zeker in het licht van de omvang en de hoge kwaliteit die Nederlandse musea het publiek bieden.

Verkiezingen in 2019

De Museumvereniging poogt door beïnvloeding van politici en verkiezingsprogramma’s musea en hun waarde en belangen een prominente plaats te geven. In 2019 waren er op 20 maart Provinciale Statenverkiezingen en op 26 mei Europese verkiezingen. Voor de Statenverkiezingen inventariseerde de Museumvereniging de wensen van 25 provinciale musea. Daar kwam geen eenduidig beeld uit en daarop is besloten af te zien van inzet vanuit de Museumvereniging richting de provincies. Helaas heeft in de programma’s van de Europese groepen cultuur geen prominente plek gekregen. Dit onderwerp bleef dan ook onderbelicht tijdens de Europese Verkiezingen. Positief is dat de Bulgaarse Eurocommissaris Mariya Gabriel cultuur in haar portefeuille heeft gekregen.

In 2019 9,3 miljoen bezoeken met de Museumkaart

De verbindende kracht van de Museumkaart en de groeiende waardering voor musea en hun collecties blijkt duidelijk uit de cijfers. In 2019 werden er 10.000 Museumkaarten meer verkocht dan in 2018. In 2019 hadden bijna 1,4 miljoen mensen een Museumkaart. Die 1,4 miljoen kaarten waren in 2019 goed voor maar liefst 9,3 miljoen museumbezoeken. Kaarthouders gingen in 2019 gemiddeld ruim zes keer naar een museum.

Museumkaart goed voor € 64 miljoen bezoekvergoeding voor musea

De Museumkaart verbindt mensen met bijzondere museumcollecties door het hele land en verstevigt het financiële fundament van de museumsector. Over 2019 ontvingen de ruim 400 deelnemende musea in totaal € 64 miljoen aan vergoeding voor alle kaartbezoeken. d voor maar liefst 9,3 miljoen museumbezoeken. Kaarthouders gingen in 2019 gemiddeld ruim zes keer naar een museum.

Zo’n 140.000 kinderen hebben eigen Museumkidskaart

Wij richten ons in onze collectieve promotie vooral op gezinnen met kinderen tot en met 12 jaar. De kinderen van nu zijn de volwassen museumbezoekers van straks. Maar hoe mooi is het dan dat ruim 140.000 kinderen – 10%(!) van de Museumkaarthouders – hun eigen Museumkidskaart hebben.

Binding met de kaarthouders

We streven ernaar onze kaarthouders met behulp van de Museumkaart duurzaam te verbinden met de museumcollecties van Nederland. We zien dat de uitstroom van kaarthouders afneemt en ‘kaarttrouwheid’ stijgt. Een kaarthouder heeft zijn of haar Museumkaart nu gemiddeld maar liefst 6 jaar. De komende jaren gaan we de relatie met de kaarthouders verder versterken door goede communicatie en marketing, gebaseerd op onze kennis van de kaarthouder. Daarbij is ons uitgangspunt: de persoonsgegevens van kaarthouders zijn heilig en veilig!

Musea hebben een dashboard

Het gebruik van de Museumkaart door inmiddels 1,4 miljoen mensen levert waardevolle statistieken op. Elk museum heeft toegang tot een Museumkaart-dashboard via een goed beveiligde portal. Dit dashboard toont musea waardevolle, volledig geanonimiseerde informatie over bezoekers met een Museumkaart. Ook de Museuminspecties door kinderen zijn voor musea toegankelijk via een dashboard. Daardoor kunnen musea de feedback van de kinderen gebruiken om hun exposities en activiteiten te verbeteren.

De Museumnorm staat voor kwaliteit

Alle leden van de Museumvereniging voldoen aan de Museumnorm. Kwaliteit is essentieel voor een blijvende binding van alle inwoners van ons land met museale collecties. De onafhankelijke stichting Museumregister Nederland toetst op initiatief van een museum of het voldoet aan de Museumnorm.In 2019 heeft Museumvereniging in samenwerking met het Landelijk Contact Museumconsulenten (LCM) de Museumnorm geactualiseerd. De Code Diversiteit & Inclusie is onderdeel van de Museumnorm en daardoor minder vrijblijvend voor musea. Klik voor meer info over Museumnorm 2020.

De Museumdefinitie, één van de uitgangspunten van de Museumnorm, stond in 2019 volop in de belangstelling. Als brancheorganisatie volgen we met interesse de actualisering van de ICOM-museumdefinitie. In een snel veranderende wereld is het goed om in internationaal verband te praten over de plaats van musea in de maatschappij. In 2020 zal de Museumvereniging daarom in samenwerking met ICOM Nederland en LCM een Museumkennisdag beleggen over de nieuwe ICOM-definitie.

Omgang met restitutiebeleid

Kunstwerken waarvan is vastgesteld dat ze zijn geroofd, gaan terug naar de rechthebbenden. Dit is het basisprincipe van het Nederlandse restitutiebeleid. Er dient zorgvuldig te worden vastgesteld of er sprake is van roof en wie rechthebbenden zijn.

De Museumvereniging heeft in 2014-2018 met het onderzoeksproject Museale Verwervingen vanaf 1933 musea actief gestimuleerd zorgvuldig herkomstonderzoek te doen naar joods erfgoed. Het project is in 2019 formeel afgerond, maar herkomstonderzoek in de eigen collectie of bij potentiële aanwinsten gaat door zoals in artikel 2.3 van de Ethische Code voor Musea is opgenomen. De Museumvereniging draagt zorg voor het archief van Museale Verwervingen vanaf 1933 en werkt in opdracht van het Ministerie van OCW aan overdacht van het archief aan het NIOD.

De herkomst van objecten met een koloniale context verdient aandacht. In 2019 is in opdracht van de Raad voor Cultuur de Commissie Koloniale Collecties ingesteld om een visie te schetsen op het koloniaal erfgoed in het algemeen en de omgang met (verzoeken tot) teruggave ervan in het bijzonder. De Museumvereniging betrekt de musea actief bij dit onderwerp.

Museumcijfers 2018

Ook in 2019 deelden we de jaarlijkse trendrapportage Museumcijfers, een uitgave van Stichting Museana, Stichting Museumkaart en de Museumvereniging. Dat betreft de cijfers van het voorgaande jaar, 2018.

Musea doen het goed, maar de collectietaak staat onder druk

Onze musea zijn van publiek belang. In een snel veranderende samenleving vertellen musea verhalen die we niet mogen vergeten. De 425 bij de Museumvereniging aangesloten musea werken met toewijding aan een stevig draagvlak. Daar slagen zij in; de musea trekken steeds meer bezoekers. In 2018 steeg het aantal museumbezoeken met bijna 1 miljoen naar 32 miljoen. Maar er zijn ook aanhoudende zorgen. Want de collectietaak staat onder druk en de bijdrage van gemeenten neemt steeds vaker af.

Groei museumbezoek

Buitenlands bezoek zorgt voor verdere groei. “Musea doen het goed”, dat kopten we vorig jaar. En musea doen het nog steeds goed. Het aantal museumbezoeken steeg in 2018 met 0,9 miljoen of 2,8% naar 32 miljoen. Die groei komt dit jaar volledig voor rekening van buitenlands bezoek dat met 0,9 miljoen stijgt. Van al het museumbezoek komt nu bijna 1/3 uit het buitenland. De verschillen per provincie zijn overigens groot: in Noord-Holland gaat het om 53% buitenlands bezoek, in Drenthe is dat 3%.

Museumbezoek in schoolverband stijgt opnieuw Het aantal museumbezoeken in schoolverband stijgt in 2018 met ruim 100.000 bezoeken of 5,7%. Het schoolbezoek is zo goed voor de totale groei van het jeugdbezoek. Opvallend is het gezinsbezoek: het gebruik van de Museumkaart door kinderen tot 12 jaar. Zij gaan gemiddeld 7,2 keer per jaar met hun kaart naar musea, dat was vorig jaar nog 5 keer.

In goed gezelschap met de Museumkaart

De Museumkaart blijft populair en is daarmee van groot belang voor de musea. Het aantal Museumkaarthouders blijft stijgen en komt in 2018 op bijna 1,4 miljoen en hun bijna 9 miljoen kaartbezoeken zijn dit jaar goed voor 29% van het totale aantal museumbezoeken. ook aanhoudende zorgen. Want de collectietaak staat onder druk en de bijdrage van gemeenten neemt steeds vaker af.

Werkgelegenheid groeit minder hard

De werkgelegenheid bij musea blijft groeien. In 2018 Werkten er 600 m/v meer bij de musea dan in 2017. De totale werkgelegenheid is nu bijna 41.000 m/v, waarvan 27.000 onbetaald als vrijwilliger of stagiair. De groei is overigens aanzienlijk lager dan in 2017. De totale personeelssterkte gemeten in voltijdsbanen is nu ruim 9.800 fte’s. Succes heeft twee gezichten. Musea doen het goed, maar er zijn gerechtvaardigde zorgen.

Collectietaak onder druk

Door stijgende werkdruk, met name onder conservatoren en onderzoekers, komt de collectietaak van musea in het geding. De druk is niet alleen ongezond, maar leidt ook tot ongewenste uitstroom en zet een rem op het bruikleenverkeer.

Zorgen over afnemende financiering
door gemeenten

Een andere grote zorg is de rol van gemeenten in de financiering van musea. De steeds geringere bijdrage van gemeenten heeft ernstige gevolgen voor met name kleine(re) musea die naast huur en andere vaste lasten vrijwel geen geld meer hebben voor beheer, behoud en presentatie van hun collectie. Niet voor niets gaven wij vorig jaar aan dat met name middelgrote en kleine(re) musea dringend behoefte hebben aan gerichte dijkverzwaring en versterking van financiële betrokkenheid van subsidiënten. Die oproep staat nog steeds. Voor de langere termijn zijn dit aanmerkelijke risico’s voor de aantrekkingskracht van Nederlandse musea. Alle inwoners van ons land verdienen een betere bescherming van de museumcollecties, een enorm cultureel kapitaal dat van ons allemaal is.

Toekomst Museumbestel

2019 was het jaar waarin de Minister haar plannen voor de cultuurperiode 2021-2024 bekendmaakte. De Museumvereniging heeft gesprekken gevoerd met het Ministerie van OCW en Tweede Kamerleden om de binding van alle Nederlanders met museale collecties centraal te stellen in het cultuurbeleid, en daarmee voort te bouwen aan de toekomst voor het museumbestel.

Extra investeringen voor een sterkere binding van alle inwoners van ons land met museale collecties, dat is de rode draad in de uitgangspuntenbrief van minister Van Engelshoven. In deze brief zet zij haar cultuurbeleid uiteen voor 2020 en de periode 2021-2024. De musea zijn blij met de erkenning die uit deze investeringen blijkt; de rijksmusea steunen de overheveling naar de Erfgoedwet. Het is een gemiste kans dat de minister het besteladvies van de Raad voor Cultuur niet volgt, waar het gaat om €2 miljoen extra voor kleinere en kwetsbare musea. Verder vraagt de Museumvereniging middelen voor eerlijke beloningen, voor capaciteit en competenties van conservatoren en voor kennis en kunde van museummedewerkers.

Organisatie en bestuur

Samenstelling bestuur+

Nevenfuncties+

Profiel+

Governance Code Cultuur+

Bureau+

Publiciteit+

Ledenvergadering+

Financiën

Enkelvoudige balans en exploitatie

Algemene toelichting+

Financiële positie+

Balans per 31 december 2019+

Staat van baten en lasten over 2019+

Kasstroomoverzicht+

Grondslagen+

Vooruitblik en begroting 2020

Ten tijde van het publiceren van dit jaarverslag zitten we nog midden in het inperken van het coronavirus. De overheid heeft daartoe sinds 12 maart 2020 ingrijpende maatregelen getroffen die aanzienlijke gevolgen hebben. We maken ons ernstig zorgen over de continuïteit de sector. 2020 zal dan ook vooral in het teken staan van de impact van deze coronacrisis. Dat vraagt van de Museumvereniging om een grote lobby-inzet richting alle overheden – samen met onze leden - en om collectieve promotie van de musea zodat de sector zichtbaar blijft voor publiek. Het wordt een jaar van ongekende en onbekende uitdaging voor de musea en voor ons als vereniging. Wij zetten onze schouders eronder om musea te ondersteunen om zo goed mogelijk uit deze zware periode te komen.

Dat betekent ook dat het bestuur het jaarplan 2020 met de goedgekeurde begroting opnieuw tegen het licht zal houden. Een uitgebreide beschrijving van de voorgenomen activiteiten is te vinden in het jaarplan 2020 op de verenigingssite of in gecomprimeerde vorm op museumverenigingjaarplan.nl/2020.

?
x
Deel het jaarverslag