Museumvereniging
Jaarverslag

/2016\

Woord vooraf

Meer dan waard

Musea hebben in 2016 veel goeds bereikt. Veel musea boekten nieuwe bezoekersrecords. Er waren tentoonstellingen van wereldklasse, met Jeroen Bosch en David Bowie als buitengewone publiekstrekkers. Musea toonden ons bijzondere aanwinsten, met Marten & Oopjen en Naturalis’ Trix als uitschieters. En er waren opmerkelijke transfers in de museale directiekamers.

Op de achtergrond van deze dynamiek opereerde de Museumvereniging. De brancheorganisatie die musea ondersteunt in hun belangrijke werk. En hun belangen behartigt in het publieke domein. De musea laten het zien, wij zorgen graag voor een stevig podium.

Dit jaarverslag geeft u een indruk van wat de vereniging in 2016 heeft ondernomen. Het belicht de hoogtepunten uit het afgelopen jaar, aan de hand van vijf maatschappelijke waarden: collectiewaarde, educatieve waarde, verbindende waarde, belevingswaarde en economische waarde.

Deze waarden blijven ons handelen inspireren. Dat blijkt ook uit ‘Meer dan Waard’. De glossy uit 2016 die de vijf waarden laat zien door de ogen van anderen. Zoals een wethouder, bezoeker en vrijwilliger. Het eerste exemplaar werd tijdens onze nieuwjaarsreceptie aangeboden aan Joris Wijsmuller, wethouder Cultuur in Den Haag. Vervolgens ontvingen al onze leden twee exemplaren, evenals de Tweede Kamerleden Cultuur en alle wethouders Cultuur.

Over de activiteiten van de aan de vereniging gelieerde stichting Museumkaart publiceren we ook een publieksjaarverslag. Het vele werk wordt gedaan door een klein bureau en de inzet van veel leden.

Irene Asscher-Vonk, bestuursvoorzitter
Siebe Weide, directeur
mei 2017

Collectiewaarde

Kring Rijksmusea

Erfgoedwet+

Bekostiging collectiebeheer+

Overdracht beheer huisvesting+

LAMO/ Afstotingsdatabase

Begin 2016 is gestart met de hernieuwde Leidraad Afstoten Museale Objecten (LAMO) en is de Afstotingsdatabase (ADB) online gegaan. In dit jaar zijn door 19 organisaties 144 afstotingsvoornemens aangekondigd. In totaal gaat het om 12.976 objecten en 16 bulkcollecties. Er zijn nog geen beschermwaardigheidsmeldingen ingediend, maar dit zal naar verwachting in 2017 wel gebeuren.

Afgelopen jaar heeft de Museumvereniging officieel het beheer van de ADB overgedragen aan het Museumregister. Ook is de Toetsingscommissie Beschermwaardigheid ingesteld met juriste Els Swaab als voorzitter, Marjan Goslings als plaatsvervangend voorzitter en Manfred Sellink als lid. Indien nodig kan de commissie een beroep doen op een pool deskundigen uit het museale veld.

Ethische Codecommissie voor Musea

De Ethische Codecommissie voor Musea houdt zich bezig met de inhoud en toepassing van de Ethische code voor musea, in 2006 vastgesteld door de Museumvereniging en ICOM Nederland. De commissie geeft daarover gevraagd en ongevraagd advies.

In 2016 heeft de commissie geen adviezen uitgebracht. Er zijn ook geen adviesverzoeken gedaan. Wel heeft de commissie zich op eigen initiatief beziggehouden met een advies over afstoting van het werk van een levende kunstenaar. Dit advies zal naar verwachting in 2017 worden gepubliceerd. De commissie heeft haar contacten met ICOM internationaal aangehaald en gewerkt aan een gemoderniseerde versie van het commissiereglement.

De commissie bestond eind 2016 uit Rob Polak (voorzitter), Hetty Berg, Ted de Boer, Wayne Modest, Lisette Pelsers en Steph Scholten. Andrea Kieskamp is secretaris. In december namen René Klomp en Rik Vos afscheid. Kort daarop heeft de commissie met groot verdriet kennisgenomen van het overlijden van Rik Vos, die ook voor de commissie veel heeft betekend.

Slimmer lenen

‘Slimmer Lenen’ is de nieuwe brochure waarin acht uitgangspunten zijn opgenomen die het bruikleenverkeer binnen Nederland vereenvoudigen. De Museumvereniging ontwikkelde Slimmer Lenen samen met zeven musea en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Op 30 mei nam de Ledenvergadering de uitgangspunten aan.

Daarmee volgt de Museumvereniging aanbevelingen op uit het rapport ‘Uitlenen is een kans’ (2014). Alle musea zijn opgeroepen om de uitgangspunten actief te onderschrijven, na te leven en dit kenbaar te maken met een logo op hun website. In 2016 gaven 24 musea hier gehoor aan.

Nationale Museumweek

De waardering voor museale collecties bij het grote publiek vergroten en de reputatie van musea versterken. Dat is het doel van de Nationale Museumweek, waarmee we vooral de niet-museumbezoekers willen bereiken.

Vier Gouden Pronkstukken uit de eerste editie zijn in 2016 hergebruikt in Middelburg, Leeuwarden, Kampen en Maastricht. Met een vijfde en nieuw pronkstuk, gekozen door Museumkaarthouders, opende in Utrecht de Nationale Museumweek. Op de website toonden de 400 deelnemende musea hun eigen favoriete object of pronkstuk. Een social media actie met gouden poldermolentjes, 3D geprint naar voorbeeld van de Poldermolen uit het Nederlands Openluchtmuseum, genereerde veel aandacht.

De Museumweek bereikte het grote publiek met tv-commercials op regionale, publieke en commerciële zenders, Man en Kunst op NPO2, advertenties en redactionele aandacht in dagbladen en huis-aan-huisbladen. Social media (Facebook, Twitter, Instagram) zijn een zeer belangrijk kanaal voor de Nationale Museumweek.

De Museumweek is vooral gericht op de niet-museumbezoekers. Het kost tijd om die te bereiken. Uit het publieksonderzoek blijkt dat 7% van de bezoekers aan vijf geselecteerde musea mensen zijn die normaal niet of nauwelijks musea bezoeken - nieuw publiek dus. Dit was een nulmeting en daarom zullen we het onderzoek in 2017 herhalen om meer te weten komen over deze nieuwe bezoekers.

De doelstelling ‘meer waardering voor museale collecties’ is in 2016 opnieuw waargemaakt, zo blijkt uit de effectmetingen door Validators. Belangrijkste conclusie: na de week kennen respondenten een grotere betekenis toe aan musea en hun collecties. We noteerden een toename van 57% naar 74% in 2016.

Verbindende waarde

Museale stages voor politici

In 2016 bood de Museumvereniging tien politici de kans om stage te lopen in een museum en zo, achter de schermen, kennis te maken met de maatschappelijke waarden van musea. Op stage gingen: Henri Swinkels, gedeputeerde Cultuur in Noord-Brabant (Gemeentemuseum Helmond), Tanja Jadnanansing, PvdA-Kamerlid (Nationaal Onderwijsmuseum), Joris Wijsmuller, wethouder Cultuur in Den Haag (Museum Beelden aan Zee), Madeleine van Toorenburg, CDA-Kamerlid (Stedelijk Museum Amsterdam), Michiel van Veen, VVD-Kamerlid (Airborne Museum Hartenstein) en beleidsmedewerkers van VVD-, CDA- en PvdA-Kamerfracties (Gemeentemuseum Den Haag).

Verkiezingen

Met het oog op de verkiezingen in 2017 heeft de Museumvereniging een viertal speerpunten onder de aandacht gebracht van landelijke politieke partijen:
1) Laten we samen de positie van musea in het basisonderwijs verbeteren.
2) Houd het aankopen van collectiestukken mogelijk.
3) Bevorder de zichtbaarheid van museumcollecties door de kosten van uitlenen te verlagen.
4) Houd de Geefwet in tact. Onze oproep heeft weerklank gevonden in de programma’s van meerdere partijen.

Ode aan alle museumvrijwilligers

Veel landgenoten voelen zich sterk verbonden met een museum in hun eigen omgeving. Ze zetten zich vrijwillig in voor ‘hun’ museum. 16% van alle musea draait zelfs volledig op de tomeloze energie en toewijding van vrijwilligers. Ter gelegenheid van het 35-jarig bestaan van de Museumkaart bedankten wij de 23.000 museumvrijwilligers. In de vorm van een ‘Ode aan alle museumvrijwilligers’, bestaande uit 35 indringende miniportretten van vrijwilligers in het hele land.

De filmpjes waren in december 2016 te zien via een online campagne met twee miljoen impressies. NOS op 3 besteedde aandacht aan een jonge vrijwilliger. Veel musea hebben de filmpjes via hun eigen social media kanalen verspreid. De filmpjes zijn uiteraard ook te vinden op ons YouTube-kanaal.

Museumprijs

In 2016 ging de Museumprijs naar het oorlogsmuseum, verzetsmuseum of herinneringscentrum dat het verhaal over de Eerste of Tweede Wereldoorlog het beste presenteert aan een breed publiek. Drie musea waren genomineerd: Verzetsmuseum Amsterdam, Nationaal Monument Kamp Vught en Nationaal Militair Museum Soesterberg. Het publiek bracht de meeste stemmen uit op Nationaal Monument Kamp Vught, dat 3 mei de cheque van € 100.000,- kreeg uitgereikt door de directeuren van het Prins Bernhard Cultuurfonds, de BankGiro Loterij en de Museumvereniging.

De BankGiro Loterij Museumprijs is een initiatief van de BankGiro Loterij en het Prins Bernhard Cultuurfonds. De Museumvereniging is communicatiepartner van de Museumprijs.

Museumvisie

In 2016 vernieuwde de Museumvereniging het vakblad Museumvisie. Samen met de nieuwe hoofdredacteur Femke de Wild is er aan de bladformule gesleuteld, meer verdieping gezocht in thema’s en rubrieken en nagedacht over de juiste mix van nieuws en achtergrond. In de vernieuwde Museumvisie is ook meer plek voor beeld.

Uit een enquête onder leden afgelopen jaar blijkt een hoge waardering voor het vernieuwde vakblad. Leden zijn tevreden over de inhoud en de nieuwe uitstraling. Leden die een directe verbinding zien tussen de inhoud en hun eigen werkpraktijk waarderen Museumvisie het hoogst. Uit de enquête blijkt ook dat regionale en streekmusea zich nog onvoldoende herkennen in de thematiek van het vakblad. Ook hebben leden behoefte aan een digitale versie naast de uitgave in print. De uitkomsten nemen we mee in 2017.

Educatieve waarde

Sectiebijeenkomsten

De secties van de Museumvereniging streven naar professionalisering voor en door museummedewerkers. Door middel van ontmoetingen, uitwisseling van ideeën en het inzoomen op nieuwe ontwikkelingen. Dit jaar organiseerden de negen secties 15 activiteiten. Zoals tentoonstellingsanalyses, studiereizen en studiedagen waar meer dan 300 museummedewerkers aan deelnamen. De dagen hebben geleid tot nieuwe contacten, samenwerkingsverbanden, verdieping en kennisuitwisseling.

Museumkennisdag

Samen met de secties organiseert de Museumvereniging de Museumkennisdag. Het doel van deze dag is professionalisering voor en door museummedewerkers. Er zijn in 2016 twee Museumkennisdagen georganiseerd: Collectie en Zakelijk.

In maart vond de Kennisdag Collectie plaats in Eye, met als thema ‘Eye op bewaren’. Tijdens lezingen, discussies en werkgroepen kwamen nieuwe inzichten en ontwikkelingen aan de orde over onder andere depots, digitaliseren, waarderen en bewaren/afstoten. Er waren 273 deelnemers.

De Kennisdag Zakelijk is wegens een te laag deelnemersaantal doorgeschoven naar 2017.

Belevingswaarde

Museumcongres

Het tiende Museumcongres vond 5 en 6 oktober 2016 plaats in Theater Flint in Amersfoort. 350 directeuren en andere besluitvormers uit de museumwereld namen deel aan het congres. Het thema was ‘BRANDNEW, vernieuwing vanuit identiteit’. Een uitdaging om op zoek te gaan naar antwoorden, denkrichtingen en ideeën die helpen bij het versterken en vernieuwen van de identiteit van musea en de branche. Lucas de Man was dagvoorzitter. Sprekers waren onder meer Eveline Hensel, Danny Damman, Paul Skinner, Farid Tabarki, Tracy Metz en Paul Spies. Minister Bussemaker was aanwezig voor de uitreiking van de Museummedaille aan de oud-voorzitter van de Vereniging Rembrandt, Martijn Sanders.

Museumkids

De Museumvereniging wil kinderen verbinden met ons nationale erfgoed, ze al vroeg laten ervaren wat er allemaal te zien, te leren en te beleven is in de Nederlandse musea. De kinderen van nu zijn de volwassenen van morgen. Wie als kind heeft ervaren dat een museum een waardevolle, bijzondere plek is zal dat later ook uitdragen.

Op museumkids.nl vinden kinderen, ouders, begeleiders en docenten allerlei ideeën en activiteiten voor kinderen tot en met 12 jaar. Zo zijn er de Museuminspecteurs: kinderen beoordelen hun museumbezoek door het doen van een inspectie. Voldoende positieve inspecties (minstens 40 en minimaal het cijfer 7,5) leveren een museum de titel Kidsproof op. Museuminspecties worden door diverse on- en offline campagnes aangejaagd. In 2016 leverde dat maar liefst 60 kidsproof musea op! Een record in de inmiddels vijf jaar dat de Museuminspecteurs actief zijn. De feestelijke uitreiking en huldiging van de top-10 Museuminspecteurs vond plaats op 14 oktober in Beeld en Geluid in Hilversum. Winnaar bij de musea was het Pieter Vermeulen Museum in Driehuis.

Rabo Museumkidsweek

In 2016 werd de Rabo Museumkidsweek, een samenwerking met de Rabobank, voor de tweede keer georganiseerd. De Museumkidsweek vraagt tijdens de herfstvakantie landelijk aandacht voor de activiteiten van lokale musea voor kinderen tot 12 jaar. Om zoveel mogelijk kinderen naar het museum te trekken is de wedstrijd ‘Spot Tikkit in het museum’ opgezet - een foto van de gevonden Tikkit op museumkids.nl was het bewijs van deelname. Ook is er via De Telegraaf een kleurwedstrijd uitgezet die uitnodigde om een museum te bezoeken. In de musea ontvingen alle kinderen een Tikkit stickervel. Meer dan 200 musea deden mee en er waren maar liefst 500 activiteiten online te vinden.

Publiek & media

Musea weer volop in beeld+

TV commercials+

Online kijken+

Man en Kunst+

Social+

Experiment+

Museumschatten in het hele land+

Aantrekkingskracht van musea
+

Sponsoring Museumnachten+

Economische waarde

Museumkaart

Het aantal Museumkaarthouders is in 2016 verder gegroeid tot bijna 1,3 miljoen. Samen bezochten zij 8,5 miljoen keer een museum. Ook groeit het aantal Museumkidskaarten substantieel, terwijl de bevolkingsgroep 0-12 jaar juist kleiner wordt.

2016 was een dynamisch en spannend jaar voor de Museumkaart. De kaart vierde z’n 35ste verjaardag en kreeg een nieuw uiterlijk. De Museumkidskaart kreeg ook een eigen look & feel. Met de introductie van de tijdelijke kaart bij aankoop komt het einde van de anonieme kaarthouder in zicht. En de profielfoto werd opnieuw geïntroduceerd als wezenlijk onderdeel van de persoonlijke kaart.

Inmiddels is percentage anonieme kaarten gedaald van 17% van het totale bestand in januari 2016 naar slechts 4% eind 2016. Ook heeft in 2016 reeds 40% van onze kaarthouders zijn of haar profielfoto geüpload. 380.000 kaarthouders maakten een eigen profielpagina aan in ‘MijnOmgeving’ op onze opgefriste website.

De bezoekvergoeding aan de musea bedroeg over 2016 63% van de gemiddelde toegangsprijs op basis van voltarief. Dat komt in totaal neer op maar liefst € 54,7 miljoen.

Museumcijfers 2015

Museumcijfers 2015 is de publicatie waarin we de economische trends van de museumbranche in kaart brengen. In 2015 boekten de Nederlandse musea gezamenlijk opnieuw een bezoekrecord: meer dan 29 miljoen bezoeken. Toch was het niet voor alle musea een even rooskleurig jaar. Musea met een omzet tot 3,2 miljoen euro schreven veelal rode cijfers, net als in voorgaande jaren. Daarom bevat het beleidsplan 2017-2019 de doelstelling om de samenhang in de branche verder te versterken. Die boodschap werd opgepikt door NRC Handelsblad (“Dit is wat de musea met rode cijfers willen doen” 22 november).

Museum-cao 2016-2018

Op 19 oktober 2016 is het de Museumvereniging gelukt om samen met de vakbonden FNV, CMHF en CNV een nieuwe tweejarige cao af te sluiten. De salarisonderhandelingen waren constructief, maar niet eenvoudig. Het resultaat is een akkoord voor de duur van twee jaar over een marktconforme loonsverhoging, afspraken over de ketenregeling voor seizoenmusea, het voorkomen van verlofstuwmeren en het invoeren van een minimumloon in de salaristabel omwille van de Participatiewet. Ook spaken we af om gezamenlijk met de bonden de mogelijkheden te onderzoeken voor een eventuele introductie van een generatiepact.

Bestuur en vereniging

Samenstelling bestuur+

Governance Code Cultuur+

Bureau+

Ledenvergadering+

Pers en publiciteit+

Vooruitblik+

/Deel het jaarverslag\

?
x
Deel het jaarverslag